تغییرمکان

 

قابل توجه

کانون عربی پارسیان از کوچه کمیته امداد به خیابان

سپاه کوچه شهید دولتخواه  انتقال یافت.

 

۰۷۴۴۳۲۲۰۰۷۷- ۰۹۱۷۳۴۴۰۶۴۰

فعل مضاعف

فعل مضاعف وطريقه ي صرف آن: فعل مضاعف فعلي است كه دوتا ازحروف اصلي آن هم جنس باشند:

مَدَّ- ُ  (ياري كرد) شَدَّ- ُ(محكم كرد)ُ سَرَّ-ُ (خوشحال كرد)حَجَّ-ِ (حج كرد)فَرَّ-ِ  (فراركر)رَدَّ-ُ  (رد كرد ،نپذيرفت)          اِشْتَدَّ-ِ (محكم شد)    يَسْتَمِدُّ( طلب ياري مي كند)     

صرف فعل مضاعف ثلاثي مجرد ومزيد:

1-    ماضي:از صيغه ي 1تا5 ادغام وازصيغه ي 6تا 14 بدون ادغام(فك ادغام).

2-    مضارع مرفوع ومنصوب: 12صيغه ادغام- ودوصيغه ي 6و12 بدون ادغام(فك ادغام).

3-    مضارع مجزوم وامر: دوصيغه ي 6و12 بدون ادغام.

     4-  7صيغه (مثناهاوجمع مذكر ومفرد مونث مخاطب)ادغام.

       5- صيغه هاي مفرد(1-4-7-13-14)دووجهي :ادغام وفك ادغام

توجه:حركت  صيغه هاي مفرد درحالت جزم داراي ادغام، مفتوح مي باشد.

ماضي	مضارع مرفوع	مضارع منصوب	مضارع مجزوم	امر غايب ومخاطب
1	رَدَّ   : رد كرد	يَرُدُّ : رد مي كند	اَنْ يَرُدَّ  : كه رد كند	لَمْ يَرْدُدْ-  لَمْ يَرُدَّ رد نكرد	لِيَرْدُدْ- لِيَرُدَّ بايد رد كند
2	رَدَّا	يَرُدّانِ	اَنْ يَرُدّا	لَمْ يَرُدّا	لِيَرُدّا
3	رَدُّوا	يَرُدُّونَ	اَنْ يَرُدُّوا	لَم يَرُدّوا	ليَرُدّوا
4	رَدَّتْ	تَرُدُّ	اَنْ تَرُدَّ	لم تَرْدُدْ-  لَمْ تَرُدَّ	ليتَرْدُدْ- لِتَرُدَّ
5	رَدَّتَا	تَرُدَّانِ	اَنْ تَرُدّا	لَم تَرُدّا	لِتَرُدّا
6	رَدَدْنَ	يَرْدُدْنَ	اَنْ يَرْدُدْنَ	لَم يَرْدُدْنَ	لِيَرْدُدْنَ
7	رَدَدْتَ	تَرُدُّ	اَنْ تَرُدَّ	لَم تَرْدُدْ- لَم تَرُدَّ	اُرْدُدْ- رُدَّ
8	رَدَدْتُما	تَرُدّانِ	اَنْ تَرُدّا	لَم تَرُدّا	رُدّا
9	رَدَدْتُم	تَرُدُّونَ	اَنْ تَرُدُّوا	لَم تَرُدّوا	رُدُّوا
10	رَدَدْتِ	تَرُدِّينَ	اَنْ تَرُدِّي	لَم تَرُدِّي	رُدِّي
11	رَدَدْتُما	تَرُدّانِ	اَنْ تَرُدّا	لَم تَرُدّا	رُدّا
12	رَدَدْتُنَ	تَرْدُدْنَ	اَنْ تَرْدُدْنَ	لَم تَرْدُدْنَ	اُرْدُدْنَ
13	رَدَدْتُ	اَرُدُّ	اَنْ اَرُدَّ	لَم اَرْدُدْ-  لَم اَرُدَّ	لِاَرْدُدْ- لِاَرُدَّ
14	رَدَدْنا	نَرُدُّ	اَنْ نَرُدَّ	لَم نَرْدُدْ-  لَم نَرُدَّ	لِنَرْدُدْ- لِنَرُدَّ

اِِلهِي لا تَرُدَّ حاجَتي -  اله :منادي مضاف وتقديرا منصوب.چون بعداز آن فعل مخاطب آمده است .

تَرُدَّ :صيغه للمخاطب است ولاي نهي برآن وارد شده .اين صيغه دووجهي است ومي تواندبه دوشكل بييايد: لاتَرْدُدْ - لا تَرُدَّ : خدايا حاجتم را رد مكن .// لَما يَمْدُدْ- لَما يَمُدَّ          لا اَسْرُرْ- لا اَسُرَّ           

معتل ناقص واوی-یایی

                                     فعل ناقص ثلاثي مجرد                    

ادامه نوشته

الگوهای اجوف واوی -یایی

الگوهای فعل اجوف

ادامه نوشته

معتل مثال واوی

                            دو الگوي فعل مثال واوي:

                                1-وَعَدَ- ِيعِدُ  -عِدْ                 2-  وَهَبَ –َ يَهَبُ- هَبْ

ماضي معلوم	ماضي مجهول	مضارع معلوم	مضارع مجهول	امر مخاطب
وَعَدَ:وعده داد	وُعِِدَ:وعده داده شد	يَعِدُ: وعده مي دهد	يوْعَدُ : وعده داده مي شود	-
وَعَدَا	وُعِدَا	يَعِدانِ	يُوعَدانِ	-
وعَدُوا	وعدوا	يعدون	يوعدون	-
وعدَت	وعدت	تعد	توعد	-
وعدتا	وعدتا	تعدان	توعدان	-
وعدن	وعدن	يعدن	يوعدن	-
وعدت	وعدت	تعد	توعد	عِِدْ :وعده بده
وعدتما	وعدتما	تعدان	توعدان	عِدا
وعدتم	وعدتم	تعدون	توعدون	عِدُوا
وعدت	وعدت	تعدين	توعدين	عِدِي
وعدتما	وعدتما	تعدان	توعدان	عِدا
وعدتن	وعدتن	تعدن	توعدن	عِدْنَ
وعدت	وعدت	اعد	اوعد	-
وعدنا	وعدنا	نعد	نوعد	-

-الگوي  وعدَ   :وَصَفَ يَصِفُ صِفْ-  ولد يلد لد- وصل يصل صل- وزن يزن  زن–

وجد يجد جد– ورد يرد رد- وجب يجب جب - ورث يرث رث-

-        الگوي وهبَ:: وَدَعَ يَدَعُ دَعْ –  وَضَعَ- يَضَعُ- ضَعْ - وطأ - وقع - وسع

-        نکته: در فعل مثال واوي ثلاثي مجرد : درماضي معلوم ومجهول ومضارع مجهول حرف عله باقي مي ماند ولي در مضارع معلوم وامر مخاطب حرف عله حذف مي شود.

شعر سیب از حمید مصدق وترجمه عربی آن

 

شعر سیب از حمید مصدق وترجمه عربی آن

تو به من خندیدی
و نمی دانستی
من به چه دلهره از باغچه همسایه
سیب را دزدیم
باغبان از پی من تند دوید
سیب را دست تو دید
غضب آلوده به من كرد نگاه
سیب دندان زده از دست تو افتاد به خاك
و تو رفتی و هنوز
سالهاست كه در گوش من آرام آرام
خش خش گام تو تكرار كنان
می دهد آزارم
و من اندیشه كنان غرق این پندارم
كه چرا
خانه كوچك ما سیب نداشت

 

انت ضحکت لی

و لم تعرفین

انی خطفت التفاح من حدیقة الجار بأی قلق

رکض البستانی من ورائی مسرعا

و رأی التفاح فی کفک

نظر الَیَّ مُغضباً

سقطت من یدک التفاحة المقضومة فی وجه الثری

و رحلتِ ،لاتزال

تزعجنی ضجة أقدامک متوالیةً

سَمعَتُها بالمهل طوال السنوات

و انی أتأمل

وانی غارق فی الفکر هذا

لِماذا

منزلنا الصغیر

ما لدیه التفاح


نص الشعر الفارسی من الشاعر حمید مصدق

تبريک سال جديد

 

بچه ها سلام - عيدتان مبارک - انشاء الله که سال خوبي را درپيش داشته باشين /

تبريک سال جديد

 

بچه ها سلام - عيدتان مبارک - انشاء الله که سال خوبي را درپيش داشته باشين /

سوال عربي 1

                                                 بسمه العظیم

    آزمون مستمر عربي (1)درسهای 6و7.دبيرستان  پسرانه استعدادهاي درخشان /کلاس علامه جعفری

                 نام ونام خانوادگي:....................  وقت............  20دقيقه

1-   به فارسی روان ترجمه کنید:4

الف- بنتی مریضه اراجع ُالی المستشفی.

ب- الاطباء یقدرون معالجه المرضی

ج-الله امر المسلم والمسلمه بالهجره

د- الذین یدخلون فی بلادی فی راحه.

 

2-باتوجه به داخل پرانتز جواب دهید:2      الف . بیماریها(بالعربيه)............

 

ب: الحصول(بالفارسيه)........... ج.القِطع  (مفرد)..............د- رئیس(جمع للتکسیر)...................

 

3-لِلْتَعريب:1 الف: بیماری در شهر شایع شده است 5/

 

4- انواع ضمیرها را در عبارات زیر مشخص کنید5/3

(بارز؛مستتر،منفصل ؛ٰمتصل؛ٰمرفوعی؛ ٰمنصوبی؛مجروری)

بنیتی مریضه ماذ افعل.لماذا تبحثون عن حل لمشکلتنا. ایاکم نحترم ولا نحترمهم

 

 

5- غلطهای ترجمه ای را با ذکردلیل تصحیح کنید:

هم  عَلَّمِونا اللغه العربیه ونحن مشغولون بتعلُّمها. 2

ما به آنها عربی یاد دادیم وآنهاسرگرم یادگیری آن هستند.

 

6- موصول خاص مناسب قرار دهید75/

الف- الام هی ........تتعبُ من اجلنا.            ب- ......یدرسون ینجحون

ج- طالعت المجلات .......اخذتها من المکتبه.

 

 

 

 

 

7-  صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را مشخص کنید1

الف- نون وقایه همراه تمام کلمات می آید . ص         غ

ب- نا در یحترمنا نقش مفعولی دارد.               ص        غ

ج- برای جمع غیر عاقل، ضمیربه صورت مفرد ولی اسم موصول به صورت جمع می آید  ص  غ

 

8- عبارت زیر را کامل کنید 25/

 برای غیر عاقل از موصول مشترک ...... استفاده می کنیم.

 

9- گزینه درست را نتخاب کنید:5/

الف- نحن تشکرون ربنا                         ب- انتما یشکران ربکما

ج- اشکروا ربکنَ                                 د- هما شکرتا ربهما

 

10- گزینه نادرست را انتخاب کنید5/

الف- المومنون هم اللذان یتوکلون علی الله     ب- المومنه هی اللتی تتوکل علی الله

ج- اتوکَّلُ علی الله الذی خلقنی.                   د- الاشجار التی فی حدیقتنا جمیله جداً

 

 

 

 

                                                                                 نجاحکم املی/ فلاحی /اسفند91               

سوال عربي 1

بسمه العظیم

    آزمون مستمر عربي (1)درسهای 6و7.دبيرستان  پسرانه استعدادهاي درخشان /کلاس دکتر حسابی

                 نام ونام خانوادگي:....................  وقت............  20دقيقه

1-   به فارسی روان ترجمه کنید:4

الف- اختی  مریضه راجعت ُالی المستشفی.

ب- اخبار موسفه فی شیوع الامراض.

ج-انت صامت  .لیس هذا عجیبٌ؟

د- سنرجع الذین هاجروا ولا نعذبه.

 

2-باتوجه به داخل پرانتز جواب دهید:2      الف .به طمع انداختن(بالعربيه)............

 

ب: الاسبوع(بالفارسيه)........... ج.الهدایا  (مفرد)..............د- ابن (جمع للتکسیر)...................

 

3-لِلْتَعريب:1 الف: ازراز آویختن گوشت به من خبر بده  5/

 

4- انواع ضمیرها را در عبارات زیر مشخص کنید5/3

(بارز؛مستتر،منفصل ؛ٰمتصل؛ٰمرفوعی؛ ٰمنصوبی؛مجروری)

اذبحوا خروفا.الرازی علّقَ لحمه فی ناحیه لایفسدفیها. هم اکرمونا  کثیراً

 

 

5- غلطهای ترجمه ای را با ذکردلیل تصحیح کنید:2

انتما مشغولتان بمطالعه دروسکما وهن لا یفکرن فی الامتحان

شما دومرد سرگرم مطالعه درستان بودید وآنهابه امتحانشان فکر نکردند

6- موصول خاص مناسب قرار دهید75/

الف- الامهات هن ........یتعبن من اجلنا.            ب- ......یدرسان ینجحان

ج- طالعت الصُحُفَ .......اخذتها من المکتبه.

 

 

 

 

 

7-  صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را مشخص کنید1

الف- نون وقایه همراه تمام کلمات  بجز حروف  می آید . ص         غ

ب- ی  در تحترمینَ نقش مفعولی دارد.               ص        غ

ج- برای جمع غیر عاقل، ضمیربه صورت جمع ولی اسم موصول به صورت مفرد می آید  ص  غ

 

8- عبارت زیر را کامل کنید 25/

 برای  عاقل از موصول مشترک ...... استفاده می کنیم.

 

9- گزینه درست را نتخاب کنید5/

الف-  نحن شکرنا ربنا                                ب-هما یشکرن ربکما

ج- انتن اشکروا ربکنَ                                 د- هن تشکرون ربنا                             

 

10- گزینه نادرست را انتخاب کنید5/

الف- المومنات  هن اللتان یتوکلن علی الله     ب- المومنان هما اللذان یتوکلان علی الله

ج- نتوکل  علی الله الذی خلقنا.                   د- الشجرتان اللتان فی حدیقتنا جمیلتان جداً

 

 

 

 

                                                                                 نجاحکم املی/ فلاحی /اسفند91               

سوال عربي 1

                                                 بسمه العظیم

    آزمون مستمر عربي (1)درسهای 6و7.دبيرستان  پسرانه استعدادهاي درخشان /کلاس دکترعلی محمدی

                 نام ونام خانوادگي:....................  وقت............  20دقيقه

1-   به فارسی روان ترجمه کنید:4

الف- تجزع اختی لااقدر علاجها.

ب-  اطلبوا العلماء للبحث حول هذه الامراض .

ج- بعث الناس رسولا وطلبوا تسلیم المهاجرین

د- ناقه النبی ماوقف علی باب احد الا دار ابی ایوب

 

2-باتوجه به داخل پرانتز جواب دهید:2      الف .بیمارستان(بالعربيه)............

 

ب: النعجه(بالفارسيه)........... ج.المرضی (مفرد)..............د- بلد(جمع للتکسیر)...................

 

3-لِلْتَعريب:1 الف: گوشت  را به پنج قسم تقسیم کردند  5/

 

4- انواع ضمیرها را در عبارات زیر مشخص کنید5/3

(بارز؛مستتر،منفصل ؛ٰمتصل؛ٰمرفوعی؛ ٰمنصوبی؛مجروری)

علقوه الی نواحی مدینتنا-   یحترمنا المدیرللنجاح فی السباق – هو افضل منک ادباً ودرساً

 

 

5- غلطهای ترجمه ای را با ذکردلیل تصحیح کنید:2

انتما مشغولان بمطالعه دروسکما وهن ما فکّرنَ فی الامتحان

شما دوزن سرگرم مطالعه درسها بودید وآنهابه امتحانشان فکر نمی کنند.

6- موصول خاص مناسب قرار دهید75/

الف- المعلمون هم ........یتعبون من اجلنا.            ب- ......تدرسان تنجحان

ج-اطالع الجرائد .......اخذتها من المکتبه.

 

 

 

 

 

7-  صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را مشخص کنید1

الف- ضمیر نا همراه فعل مضارع وامر ؛مفعول ومنصوب است . ص         غ

ب- کم در عنکم  نقش مفعولی دارد.               ص        غ

ج- برای جمع غیر عاقل، ضمیرواسم موصول به صورت مفرد مونث می آید  ص      غ

 

8- عبارت زیر را کامل کنید 25/

اسم موصول خاص پس از اسم دارای ال  به معنای ..... خواهد بود.

 

9- گزینه درست را نتخاب کنید5/

الف-  انت تشکرین ربکَ                            ب-  نحن نشکرن ربکنا

ج- انتن اُشکرن ربکنَ                                 د- هن تشکرون ربهن                           

 

10- گزینه نادرست را انتخاب کنید5/

الف- التی : اسم ؛موصول خاص، مفرد مونث        ب- المومنات هن  اللاتی یتوکلن علی الله

ج- توکل علی الله الذی خلقک                            د-  علمنی- ینصرنی- بِنی-  زمیلتی

 

 

 

 

                                                                                 نجاحکم املی/ فلاحی /اسفند91               

هوالعلیم-آزمون پایانی نوبت دی ماه درس عربی (1) دبیرستان  استعدادهای درخشان  دهدشت

 

  نام ونام خانوادگی :                            شعبه کلاس:                        وقت:

 

1-   به فارسی ترجمه کنید:3

الف-  سأرجعُ قبلَ غروب الشّمس ، أُعاهدُك :

ب-  ما الفائدۀُ في ثروۀ ورائها لعنهُ الناس:

ج-  لمّا شاهدَ سلمانُ اَلبسهَ فاطمهَ بدأَ بالبكاء:

د- یَنصبُ یده ویمدُّ وجهه الی ربّه:

ه- یَسمعُ اللهُ نداءَ المظلومینَ:

و- اِنتخبَ الولدُ حذاءَ وما تفکّرَ فی ثَمنه

2- کلمات زیررا ترجمه کنید:1

  سابِغ(به فارسی):                                          رَغَبات(به فارسی):              

     صَوَّرَ(به فارسی):                                    پارچه فروش(به عربی):

3- به عربی برگردانید:75/. 

  اویس پیامبر را ندید:

4-   باتوجه به داخل پرانتز جواب دهید:5/

    قَمیص(مرادف):                  نَذیر(متضاد):

 

 

5- ترجمه های زیر را کامل کنید:1

الف-  فَسیروا فی الارض ِفَانْظُروا کیفَ کان عاقبه المُکذبین.

بنابراین در زمین.............وبنگرید ................چگونه بوده است

هؤلاء  وَجدوا السّعادةَ في اتّباعِ الحق.

  اينان .............. را در پيروي كردن از حق ................. 

 

6-   غلط های موجود درترجمه های فارسی را با ذکر دلیل تصحیح نمایید:1

 

الف- العقلُ مُصلِحُ کُلُّ اَمر :  

عقل اصلاح شده ی هرکاری است.

ب- نحنُ نَتَحَمَّلُ صُعوبهَ الحیاهِ بینَ الوُحوش:

ما سختی زندگی را بین حیوانات وحشی تحمل کردیم.

7        -گزینه درست را انتخاب کنید:1

- تَعَلَّمَ حسنَ الاستماع کما یَتَعلَّمُ حسن َالحدیث

خوب گوش کردن را ................همانطورکه خوب صحبت کردن را .......

بیاموز،آموختی -  آموخت،می آموزد -  می آموزد،می آموخت    -آموخت،نیاموخت

-  محمدٌ افضلُ مِنَ الطُّلاب : 

محمد برترین دانش آموز است-    محمد برتراز دانش آموزان است

 

8-در آیه زیر تفاوت نزل وانزل  ازجهت لفظ ومعنی چیست:5/

            وبِالحَقِّ اَنزَلناهُ وبِالحقِّ نَزَلَ

 

9-  ترجمه صحیح را انتخاب کنید   5/.

 العِلمُ یَحرُسُکّ وانتَ تَحرُسُ المالَ

الف- علم ازتو مواظبت می کند توهم از مال مواظبت کن

ب- علم تورا حفظ می کند وتومال راحفظ می کنی.

10- صیغه ی فعل را  متناسب با ضمیر بنویس:2

- هم  ( وَصَفَ ) :                       هنّ ( يَتعَبُ )  :                               انتما   ( هاجَرَ) :

انتم  ( يَتَكاتَبُ « امر »)  :              انتِ ( يُخالِفُ « نهي» )                انا(یُرسِلُ).......   

 

     انتم(مضارع از تَعارَضَ).........                    نحن(تَعارَفَ)..........................

 

11- نوع فعل هاي زير را بنويسيد(ماضي- مضارع- امر- مجرد – مزید(باب) .2

 

تَزَیَّنّ………  … نَفتَخِرُ……  …… یَنتَقِمونَ………  …..اِعْلَموا.....

 

12-  ازهركلمه آنچه خواسته شده بسازيد وترجمه کنید2

- اسم الفاعل من « بَشَّرَ » ...................    الصّفۀ المشبّهة من « عَطشَ » ........................

- اسم المبالغۀ من « خَبزَ» ..........................-اسم التفضيل من « شَجُعَ » 

 

13- جامد ومشتق (نوع مشتق) کلمات مشخص شده را بنویسید:75/1

لله المَشرِقُ والمَغرِبُ-     مغرب:

للبلبلِ صوتٌ بَديعٌ وللنهرِ صوتٌ رَنّانٌ.

 

14- کلمات مشخص شده چه نقشی دارند:1

اللهم قولک حقٌ – لا بحثوا عن عیوبِ الناسِ- یضربُ اللهُ الامثالَ للناسِ

 

 

 

15 متن زیررابخوانید وبه سوالات پاسخ دهید:2

اِستيقظَ الطالبُ قبلَ الفجرِ وتَوَضَّأّ و بعدَ الصلاۀِ هيّأَ نفسَه للذّهاب .  بعدَ دقائقَ بَدَأَتِ المراسمُ وبعدَ اجراءِ مَسرحيّةِ و اُنشودۀ ..... قالَ المديرُ: نحنُ اجْتمعنا هُنا لِتكريمِ تلميذٍ مثاليٍّ ... .اّقبّلَ َسعيدًٌ و استقبله المديرُ بحفاوهٍ وعَلَّقَ علي عُنُقه وِسامَ الاجتهاد و النّشاط و مَنَحَهُ جائزۀً . وحَزِنَ الطالبُ المتكاسلُ و اُمَّهُ ثم قالت : لقد اشْتّبهتُ ، في الحقيقۀِ نحن نَتكاسلُ .

الف- متي هيّأ الطالب نفسه للذهاب ؟

ب-  لماذ اجتمع المدیر والتلامیذ  ؟

ج-  كيف استقبل المدير« سعيدا» ؟

د-  مفرد کلمه دقائق رابنویسید:         

   ه- معنی کلمه وسام چیست:

 

 

                                     دُمتُم سالمینَ واَرجونَجاحَکم / فلاحی.

جلسه کارگروه درس عربی

جلسه کارگروه درس عربی

پیرامون: بارم بندی /اصلاحات کتب درسی/ بررسی دروس جامد ومشتق،انواع اعراب،مفاعیل/

زمان: ۳/۱۰/۹۱ ساعت ۱۵ تا ۱۷ 

مکان: دبیرستان دخترانه شاهد

حضور کلیه ی دبیران عربی مقطع متوسطه الزامی است /با سپاس

از شعرهای نزار قبانی

1
سؤال

لا تَسأَلینی : کیف حالِی؟

إذا کنتِ تُحِبّینَنی حَقّاً ...

إسأَلی:

کیفَ حالُ أَصابِعی؟

 

پرسش
از من مپرس
که چگونه ام ؟
گرت به راستی که دوست می داریم ...
بپرس:
انگشتانم چگونه اند؟

2

رائِحه

الشَّجرهُ تَفقِدُ أوراقِها

و الََّفَهُ تَفقِدَ أستِدارَتها

و الأنُوثَهُ تَفقِدُ أُنوثَتَها . . .

إلّا رائِحَتَکِ

فَهی تَرفُضُ أن تَمُرَّ

مِن ثُقُوبِ الذّاکِرَه . . .

بوی خوش

درخت گم می کند برگ هایش را
و لب
گردی اش را
و زن
زنانه گی اش را
جز بوی تو که نمی خواهد
از روزنه ی حافظه ام بگذرد.


3

الیل

لم یَبقَ فی الشّارِعِ الَّیل

مَکانٌ أَتَجَوَّلُ فیه . . .

أَخَذَت عَیناکِ
کُلَّ مِساحَهِ الَّیل . . .

 

 

شب

در خیابان های شب
دیگر
جایی برای قدم هایم نمانده است
زیرا که چشمان ات
گستره ی شب را ربوده است.


4

لا أری أحَدَاً سِواکِ

أنا لا أُفَکِّرُ . .
أن أُقاوِمَ ، أَو أَثُورَ علی هَواکِ . .
فَأَنا و کُلُّ قَصائِدِی . . .
مِن بعضِ ماصَنَعَت یَداکِ . .
إنَّ الغرابَهَ کُلَّها . .
أَنّی مُحاطٌ بالنِّساءِ . .
وَ لا أَری أَحَداً سِواکِ . .

جز تو کسی نمی بینم
در اندیشه ی آن نیستم
که برابر عشق تو قیام کنم
یا که مقاومت . . .
زیرا من و تمامی شعرهایم
ساخته ی دستان تواند . . .
لیک همه حیرتم از آن است
که دور و برم را زنانی گرفته اند
و جز تو کسی نمی بینم . . .






5
برید
منّی رسالَهُ حُبّ
و منکِ رِسالَهُ حُبّ
و یَتَشَکَّلُ الرَّبیع . .

چاپار

بهار ...
از نامه های عاشقانه ی من و تو
شکل می گیرد.
6

نبیذ

مَن مِنکما یَشربُ الأَخر ؟
أ أنتِ التی تشربین النبیذ ؟
أم هو الذی یشربُکِ ؟؟

شراب

چه کسی از شما
دیگری را می نوشد ؟
آیا توکه شراب را می نوشی ؟
یا او که تو را می نوشد ؟؟



7
بدون تنقیط

« أُحبُّکِ »
و لا اضعُ نقطهً فی آخرِ السطرِ

بی نقطه

« دوستت دارم »
و پایان سطر نقطه ای نمی گذارم

8

عطر

عطر المراه
فضیحهٌ علنیه
لاتهتمُّ بتکذیبها . . .
بوی خوش

بوی خوش زن
رسوایی آشکاری است
که نمی تواند تکذیبش کند .



9
طبیعهُ الرجل

یحتاج الرَّجُلُ الی دقیقهٍ واحده
لیعشقَ امرأه . . .
و یحتاجُ الی عُصورٍ لنسیانها . .
خوی مرد

مردیک دقیقه نیاز دارد
که عاشق زنی شود . . .
و روزگاران بسیار
که فراموشش کند . . .














10

فولکلور

أسمعُ بخشوعٍ

موسیقی برامز،

و بیتهوفن ،

و شوبان ،
و رحمانینوف .
و لکنَّ البَدویَّ فی داخلی
یَظلُّ یَشتاقُ الی صوت الربابَه . .

فولکلور

موسیقی برمز ،
و بتهوون ،
و شوپن ،
و رحمانوف را
با فروتنی گوش می دهم
لیک خوی صحرایی درونم
مرا شیفته ی نوای کمانچه می کند

بارم بندی کتب عربی درسال 91

  درس: عربی رشته ادبيات و علوم انسانی پيش دانشگاهی ( سال چهارم ) 

 

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	5/3	درس اول	1
درس دوم	5/3	درس دوم	1
درس سوم	3	درس سوم	1
درس چهارم	5/3	درس چهارم	1
درس پنجم	5/3	درس پنجم	1
درس ششم	3	درس ششم	1
		درس هفتم	3
		درس هشتم	3
		درس نهم	2
		درس دهم	2
		درس يازدهم	2
		درس دوازدهم	2
جمع	20	جمع	20

 

درس: عربي رشته  علوم انساني پيش دانشگاهي 

 

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
ترجمه جمله‌هاي عربي به فارسي از متن درس و تمرينات	3	ترجمه جمله‌هاي عربي به فارسي از متن درس و تمرينات	3
معني کلمه عربي به فارسي (كلمه‌ها در جمله داده شود.)	5/0	معني کلمه عربي به فارسي (كلمه‌ها در جمله داده شود.)	5/0
انتخاب ترجمه فارسي مناسب به صورت سه گزينه‌اي	5/0	انتخاب ترجمه فارسي مناسب به صورت سه گزينه‌اي	5/0
درك مطلب (از قواعد، سؤال طرح نشود)	2	درك مطلب (از قواعد، سؤال طرح نشود)	2
للتعريب	5/1	للتعريب	5/1
سؤالات چندگزينه‌اي در زمينه كاربرد واژگان	1	سؤالات چندگزينه‌اي در زمينه كاربرد واژگان	1
متضاد، مترادف، مفرد و جمع	5/0	متضاد، مترادف، مفرد و جمع	5/0
تصحيح غلط در ترجمه فارسي عبارات عربي	1	تصحيح غلط در ترجمه فارسي عبارات عربي	1
للمحادثة	1	للمحادثة	1
-		اقسام كلمه	5/0
-		جامد و مشتق	5/0
-		معرفه و نكره	5/0
-		اعراب فعل مضارع	5/0
انواع كلمه (اسم و فعل و حرف؛ انواع جمع، انواع مذكر و مؤنث)	1	نواسخ	0/75
جامد و مشتق(تشخيص و ساخت)	1	مفاعيل	1
تشخيص انواع معارف	1	حال	5/0
تشخيص انواع اعراب و بناء، اسم‌هاي مقصور، منقوص، ممدود و صحيح‌الآخر	1	تمييز	5/0
مضارع مرفوع و مجزوم و منصوب	1	استثناء	5/0
جمله اسميه و فعليه	1	منادا	5/0
للاعراب و التحليل الصرفي	2	مضاعف	0/25
صحّح الأخطاء	1	مهموز	0/25
		اساليب جمله	0/5
		للاعراب والتحليل الصرفي	25/1
		صحّح الأخطاء	1
جمع	20	جمع	20

 

بارم بندي درس عربي (1) سال اول متوسطه

الف- ترجمه کلمه و جمله ، درک مطلب و کاربرد واژگان (12 نمره) « صورت سؤال به زبان فارسي باشد.» (مشترك در امتحان پاياني نوبت هاي اول ، دوم و شهريور)

 

عناوين

نمره

1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها و تمرينات [1] 2- سؤالات چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته هاي دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب (چهار سؤال با كلمات پرسشي طرح شود (2 نمره) و نيم نمره باقي مانده نيز در ارتباط با معني، مفرد و جمع باشد.) 4-تصحيح اغلاط در بخش كارگاه ترجمه 5- کاربرد واژگان شامل موارد زیر: - ترجمه چهار کلمه عربی به فارسی. [2] - مترادف و متضاد. 6-تکمیل ترجمه ناقص 7-تعريب

3 5/1 5/2 2 1 5/0 1 5/0

 

 

ب- قواعد (8 نمره) « صورت سؤال به زبان فارسي باشد.» نوبت اول :

 

عناوين	نمره
1- شناخت افعال ماضی و مضارع و امر و نهی ؛ ضمير ؛ إعراب؛ وزن 2-  ثلاثي مزيد 3-  جامد و مشتق 4-  التحليل الصرفي 5- اضواء قرآنية و في رحاب نهج البلاغة	2 2 2 1 1

 

نوبت دوم ( خرداد)

 

عناوين	نمره
شناخت افعال مجرد و مزيد و كاربرد صيغه هاي مختلف آن ضمير موصول معرب و مبني جمله فعليه ( فعل و فاعل و … )، مفعول به و جار و مجرور جمله اسميه ( مبتدا و خبر و … )   التحليل الصرفي و الاعراب   التشكيل   اضواء قرآنية ، في رحاب نهج البلاغة اسم جامد و مشتق	1 5/0 5/0 5/0 1 1 1 5/0 1 1

 

 

نوبت دوم (شهریور و بزرگسال)

 

عناوين	نمره
شناخت افعال مجرد و مزيد و كاربرد صيغه هاي مختلف آن ضمير موصول معرب و مبني جمله فعليه ( فعل و فاعل و … )، مفعول به و جار و مجرور جمله اسميه ( مبتدا و خبر و … )   التحليل الصرفي و الاعراب   التشكيل   اضواء قرآنية ، في رحاب نهج البلاغة اسم جامد و مشتق	1 5/0 5/0 5/0 1 1 1 5/0 1 1

 

  درس: عربی سال اول متوسطه( نوبت اول و دوم و شهريور)

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	4	درس اول	5/1
درس دوم	4	درس دوم	5/1
درس سوم	4	درس سوم	5/1
درس چهارم	4	درس چهارم	5/1
درس پنجم	4	درس پنجم	2
		درس ششم	2
		درس هفتم	5/2
		درس هشتم	5/2
		درس نهم	5/2
		درس دهم	5/2
جمع	20	جمع	20

 

 

 

بارم بندي درس عربي(2)سال دوم رشته هاي ریاضی و تجربی

الف- ترجمه جمله،کلمه؛ کاربرد واژگان و مترادف و متضاد و درک مطلب (12 نمره)

« صورت سؤال به زبان فارسي باشد.»

( مشترك در امتحان پاياني نوبت هاي اول ،دوم و شهريور)

 

عناوين

نمره

1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها و تمرينات  [3] 2- سؤالات چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته هاي دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب مطلب (چهار سؤال با كلمات پرسشي طرح شود (2 نمره) و نيم نمره باقي مانده نيز در ارتباط با معني، مفرد و جمع باشد.) 4-تصحيح اغلاط  در كارگاه ترجمه (دو نمره) 5- کاربرد واژگان مانند: -   ترجمه سه کلمه عربی به فارسی و یکی فارسی به عربی  [4] ( یک نمره) -   مترادف و متضاد  ( نیم نمره) 6- تکمیل ترجمه ناقص ( یک نمره) 7-تعريب

3 5/1 5/2     2 1 5/0 1 5/0

 

ب- قواعد ( 8 نمره) « صورت سؤال به زبان فارسي باشد.» نوبت اول :

 

عناوين	نمره
1- معرفه و نكره 2- اعراب فرعي 3- اعراب تقديري و محلي 4- صفت و مضاف اليه 5- التحليل الصرفي و الاعراب 6- التشكيل	1 2 5/1 5/1 5/1 5/0

 

  ب- قواعد ( 8 نمره) نوبت دوم ( خرداد):

 

عناوين	نمره
1-معرفه و نكره 2-اعراب فرعي،تقديري و محلي 3- عدد [5] 4- صفت و مضاف اليه 5-اعراب فعل مضارع 6-معلوم و مجهول 7-افعال ناقصه 8-حروف مشبهه بالفعل و لاي نفي جنس 9- الاعراب و التحليل الصرفي 10- التشكيل	5/0 2 25/0 75/0 1 5/0 5/0 75/0 25/1 5/0

 

 

ب- قواعد ( 8 نمره) نوبت دوم (شهریور و بزرگسال):

 

عناوين	نمره
1-معرفه و نكره 2-اعراب فرعي،تقديري و محلي 3- عدد [6] 4- صفت و مضاف اليه 5-اعراب فعل مضارع 6-معلوم و مجهول 7-افعال ناقصه 8-حروف مشبهه بالفعل و لاي نفي جنس 9- الاعراب و التحليل الصرفي 10- التشكيل	5/0 2 25/0 75/0 1 5/0 5/0 75/0 25/1 5/0

 

 بارم بندي درس به درس: عربی سال دوم متوسطه ( رياضي و تجربي)

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	4	درس اول	5/1
درس دوم	4	درس دوم	1
درس سوم	4	درس سوم	1
درس چهارم	4	درس چهارم	1
درس پنجم	4	درس پنجم	5/2
		درس ششم	5/2
		درس هفتم	5/2
		درس هشتم	5/2
		درس نهم	5/2
		درس دهم	3
جمع	20	جمع	20

 

 

 

بارم بندي عربي (2) رشته ادبيات و علوم انساني

الف: ترجمه عبارت ،كلمه،درك مطلب،مترادف و متضاد(12 نمره) « صورت سؤال‌ فارسي باشد.»
( مشترك در امتحان پاياني نوبت اول ، دوم و شهريور)

 

عناوين	نمره
1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها و تمرينات [7] 2- سؤال چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته هاي دانش آموزان و طرح سؤال درك مطلب (سه سؤال با كلمات پرسش طرح شود.« 5/1 نمره » و نيم نمره باقي مانده نيز در ارتباط با مفرد، جمع و معني كلمه باشد.) 4-تصحيح اغلاط در كارگاه ترجمه 5- کاربرد واژگان شامل : - سه کلمه عربی به فارسی و یکی فارسی به عربی ـ مترادف و متضاد 6-تعريب	3 5/1 2 2 5/1 5/1   5/0

 

ب : قواعد (8 نمره) « صورت سؤال‌ها فارسي باشد.» نوبت اول 2 ادبيات و علوم انساني:

 

عناوين	نمره
يادآوري مباحث سال گذشته شامل: جمله فعليه، جمله اسميه، ضمير، موصول، جامد و مشتق، ابواب ثلاثي مزيد معرفه و نكره انواع اعراب اعراب فعل مضارع معلوم و مجهول التحليل الصرفي و الاعراب  اضواء قرآنية، في رحاب نهج البلاغة	5/1 5/0 5/1 5/1 5/0 5/1 1

 

ب : قواعد (8 نمره) نوبت دوم 2 ادبيات و علوم انساني ( خرداد):

 

عناوين	نمره
معرفه و نكره ، انواع اعراب ، اعراب فعل مضارع ، معلوم و مجهول ـ عدد ـ نواسخ ـ اضافه و توصيف ـ مفعول فيه ، تصغير و نسبت ـ التحليل الصرفي و الاعراب ـ التشكيل   أضواء قرآنية ، في رحاب نهج البلاغة	5/2 5/0 25/1 75/0 75/0 1 5/0 75/0

 

ب : قواعد (8 نمره) نوبت دوم2 ادبيات و علوم انساني (شهریور و بزرگسال):

 

عناوين	نمره
معرفه و نكره ، انواع اعراب ، اعراب فعل مضارع ، معلوم و مجهول ـ عدد ـ نواسخ ـ اضافه و توصيف ـ مفعول فيه ، تصغير و نسبت ـ التحليل الصرفي و الاعراب ـ التشكيل   أضواء قرآنية ، في رحاب نهج البلاغة	5/2 5/0 25/1 75/0 75/0 1 5/0 75/0

 

 بارم بندي درس به درس : عربی سال دوم متوسطه ( ادبيات و علوم انساني)

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	5/2	درس اول	1
درس دوم	5/2	درس دوم	1
درس سوم	5/2	درس سوم	1
درس چهارم	5/2	درس چهارم	1
درس پنجم	5/2	درس پنجم	1
درس ششم	5/2	درس ششم	1
درس هفتم	5/2	درس هفتم	1
درس هشتم	5/2	درس هشتم	1
		درس نهم	5/1
		درس دهم	5/1
		درس يازدهم	5/1
		درس دوازدهم	5/1
		درس سيزدهم	5/1
		درس چهاردهم	5/1
		درس پانزدهم	5/1
		درس شانزدهم	5/1
جمع	20	جمع	20

 

 

 

 

بارم بندي كتاب عربي(3) سال سوم  رشته هاي ریاضی و تجربی
1- ارزشيابي پاياني نوبت اول و دوم : «صورت سؤال‌ به زبان عربي باشد.» [8]

الف: ترجمه عبارت،كلمه، مترادف و متضاد و درك مطلب نوبت اول و دوم 12نمره

 

عناوين

نمره

1-ترجمه عبارت ها، شامل :متن درس ها و تمرينات [9] 2- سؤالات چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته هاي دانش آموزان و طرح سؤال درك مطلب (2 نمره شامل طرح سؤالاتي با كلمات پرسشي باشد و نيم نمره باقي مانده در ارتباط با مفرد، جمع و معني كلمه باشد.) 4- تصحيح اغلاط در كارگاه ترجمه ( دو نمره) 5- کاربرد واژگان شامل: - ترجمه سه کلمه از عربی به فارسی و یک کلمه فارسی به عربی [10] ـ دو مورد مترادف و متضاد 6- تعريب 7- تکمیل ترجمه ناقص

3 2 5/2       2   5/1       5/0 5/0

ب : قواعد (8 نمره) نوبت اوّل« صورت سؤال‌ به زبان عربي باشد.»

عناوين	نمره
شناخت فعل معتل و انواع آن  شناخت صيغه هاي مختلف فعل معتل و كاربرد آن  مفعول مطلق و مفعول فيه  حال  الاعراب و التحليل الصرفي  التشكيل	1 5/1 5/1 1 2 1

 

2 - ارزشيابي پاياني نوبت دوم  و شهريور :
الف: ترجمه جمله،کلمه؛کاربرد واژگان؛مترادف و متضاد و درك مطلب(12 نمره) «صورت سؤال‌ عربي باشد.»

 

عناوين

نمره

1- ترجمه عبارت ها، شامل : متن درس ها و تمرينات [11] 2- سؤالات چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته ها و طرح سوال درك مطلب(سه سؤال باكلمات پرسشی.« 5/1 نمره و نيم نمره نيز در ارتباط با مفرد، جمع و معني كلمه. 4- تصحيح اغلاط در كارگاه ترجمه 5- کاربرد واژگان شامل: [12] - ترجمه سه کلمه از عربی به فارسی و یک مورد فارسی به عربی(یک نمره) ـ مترادف و متضاد(نیم نمره) 6- تعريب( نیم نمره) 7-ترجمه عباراتي خارج از كتاب مطابق با كارگاه ترجمه درس هفتم.(یک نمره) 8- تکمیل ترجمه ناقص

3 5/1 2     5/1 1 5/0 5/0 1 1

 

ب: قواعد ( 8 نمره)نوبت دوم « صورت سؤال‌ به زبان عربي باشد.»

 

عناوين	نمره
شناخت فعل معتل و كاربرد صيغه هاي مختلف آن مفعول مطلق و مفعول فيه حال تمييز مستثنی منادی،حرف عطف، فعل مضاعف الاعراب و التحليل الصرفي التشكيل	5/1 1 75/0 75/0 75/0 5/1 25/1 5/0

 

 بارم بندي درس به درس: عربی سال سوم متوسطه ( رياضي و تجربي)

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	5	درس اول	2
درس دوم	5	درس دوم	2
درس سوم	5	درس سوم	2
درس چهارم	5	درس چهارم	5/2
		درس پنجم	5/3
		درس ششم	4
		درس هفتم	4
جمع	20	جمع	20

 

 

بارم بندي كتاب عربي (3)  سال سوم رشته ادبیات و علوم انساني

الف: ترجمه عبارت ها و درك و فهم متون (12 نمره)   ( مشترك در امتحان پاياني نوبت هاي اول ،دوم وشهريور) « صورت سؤال‌ها به زبان عربي باشد. »

عناوين

نمره

1-ترجمه عبارت، شامل: متن درس ها و تمرينات [13] 2- سؤالات چند گزينه اي در زمينه ترجمه 3- تهيه متن متناسب با آموخته هاي دانش آموزان و طرح سؤال درك مطلب (چهار سؤال با كلمات پرسشي طرح شود.(2 نمره) و نيم نمره باقي مانده در ارتباط با مفرد،جمع يا معني كلمه باشد) 4- تصحيح اغلاط در كارگاه ترجمه 5- کاربرد واژگان : ترجمه سه واژه از عربی به فارسی و یکی از فارسی به عربی مترادف و متضاد  [14] 6- تعريب 7- تکمیل ترجمه ناقص

3 2 5/2     5/1 5/1     5/0 1

 

ب : قواعد ( 8 نمره) « صورت سؤال‌ها به زبان عربي باشد.» نوبت اول :

 

عناوين	نمره
1- يادآوري مباحث سال گذشته 2- شناخت فعل معتل و انواع آن 3- شناخت صيغه هاي مختلف فعل معتل و كاربرد آن 4- مفعول مطلق و مفعول له 5- توابع 6- الاعراب و التحليل الصرفي 7- التشكيل	5/1 5/0 5/1 1 1 5/1 1

 

نوبت دوم ( خرداد و شهريور و دی و بزرگسال) :

 

عناوين	نمره
1- يادآوري مباحث سال گذشته 2- ساختن صيغه هاي مختلف از فعل معتل 3-مفعول مطلق و مفعول له 4-توابع 5- حال 6-تمييز 7ـ منادی 8ـ استثناء 9- تعجب و مدح و ذم 10- بلاغت 11- الاعراب و التحليل الصرفي 12- التشكيل	5/0 1 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 1 5/1 5/0

  بارم بندي درس به درس: عربی سال سوم متوسطه ( ادبيات و علوم انساني)

پاياني اول	نمره	پاياني دوم	نمره
درس اول	5/2	درس اول	1
درس دوم	5/2	درس دوم	1
درس سوم	5/2	درس سوم	1
درس چهارم	5/2	درس چهارم	1
درس پنجم	5/2	درس پنجم	1
درس ششم	5/2	درس ششم	1
درس هفتم	5/2	درس هفتم	1
درس هشتم	5/2	درس هشتم	1
		درس نهم	5/1
		درس دهم	5/1
		درس يازدهم	5/1
		درس دوازدهم	5/1
		درس سيزدهم	5/1
		درس چهاردهم	5/1
		درس پانزدهم	5/1
		درس شانزدهم	5/1
جمع	20	جمع	20

 

 

 

 

 

---

[1] فقط تمریناتی که در خود کتاب ترجمه آنها خواسته شده است . بنابراین ترجمه همه تمرینات مد نظر نیست. در طرح سوالات سعي گردد در عبارت هاي كتاب اندکی تغييرات داده شود . امّا این کار به گونه ای انجام شود که موجب دشواری سؤال نگردد . هدف آن است که دانش آموز عین عبارات را حفظ نکند . 

[2] كلمه داخل جمله داده شود و زير آن خط كشيده شود.

[3] فقط تمریناتی که ترجمه آنها در کتاب خواسته شده است . در طرح سؤال سعي گردد در عبارت هاي كتاب اندکی تغييرات داده شود . امّا این کار به گونه ای انجام شود که موجب دشواری سؤال نگردد . هدف آن است که دانش آموز عین عبارات را حفظ نکند .

[4] عربی كلمه داخل جمله داده شود و زيرآن خط كشيده شود.

[5] تشخیص مطابقت عدد و معدود و احکام مربوط به معدود  از اهداف کتاب درسی نیست و طرح سؤال در این زمینه به ویژه در کنکور خطای فاحش طراح سؤال است .

[6] تشخیص مطابقت عدد و معدود و احکام مربوط به معدود  از اهداف کتاب درسی نیست و طرح سؤال در این زمینه به ویژه در کنکور خطای فاحش طراح سؤال است .

[7] فقط تمریناتی که ترجمه آنها در کتاب خواسته شده است . در طرح سؤال سعي گردد در عبارت هاي كتاب اندکی تغييرات داده شود . امّا این کار به گونه ای انجام شود که موجب دشواری سؤال نگردد . هدف آن است که دانش آموز عین عبارات را حفظ نکند .

[8] در پايه سوم رياضي،تجربي و ادبيلت و علوم انساني صورت سؤال عربي و در پايه هاي پايين تر يعني اول و دوم فارسي است. پيشنهاد مي شود صورت سؤال را به عربي بدهيد و در پرانتز ترجمه فارسي آورده شود .در پيش دانشگاهي(سال چهارم) صورت سؤال عربي است.

[9] فقط  آن گروه از تمریناتی که ترجمه آنها در کتاب خواسته شده است .

[10] كلمه داخل جمله داده شود و زير آن خط كشيده شود.

[11] در طرح سوالات سعي گردد در عبارت هاي كتاب تغييراتي داده شود و از دادن عين عبارت هاي كتاب خودداري شود . امّا این کار موجب دشواری سؤال نشود . هدف این است که دانش آموز عین عبارات کتاب را حفظ نکند.

[12] کلمات چه عربی و چه فارسی در داخل جمله واقع شود و زیر آن خط کشیده شود .

[13] تذكر : در طرح سؤالات سعي گردد درعبارت هاي كتاب تغييراتي داده شود و از دادن عين عبارت هاي كتاب خودداري شود . امّا این تغییر موجب دشواری سؤال و لطمه به دانش آموز نشود. هدف این است که دانش آموزان عین عبارات کتاب را حفظ نکنند .

[14] . در بخش معني ، بايد كلمه در جمله داده شود و زير آن خط كشيده شود.

اصلاحات عربی متوسطه درسال 91

اصلاحات عربي اول متوسطه در چاپ 1391

حذف واژگاني كه مربوط به عربي چاپ 1379 بود يعني كتابي كه 208 صفحه بود و در چاپ 1380 برخي متون و عبارات آن حذف شد و كتاب 90 صفحه كاهش حجم يافت . ولي واژگانش همچنان در كتاب بود. مانند آثَرَ ، الجَرَّة ، غَضَّ و حذف واژگاني كه جديد نيست ولي اشتباهاً جزء واژه هاي جديد آمده است . مانند (نَحوَ) كه در عربي سوم راهنمايي آمده است و يا( الفأرة) كه در عربي اول راهنمايي آمده است.

و آوردن واژه هايي كه جديد هستند ولي در انتهاي كتاب نيست . مانند : (الثوم و الفوم و جَرَّبَ )

اصلاح پاره اي اشتباهات مانند واژه( الإعجاب) كه روبروي آن نوشته مربوط به درس 12 است حال آنكه كتاب ده درس است و معناي ‌آن نيز  با جمله اي كه در درس آمده هماهنگ نيست. ( الإعجاب ) به معني ( شگفتي ) آمده است . حال آنكه به معني (پسنديدن ) است و همراه ( بِالنَّفس ) به صورت ( الإعجابُ بِالنَّفس ) به معني (خودپسندي) است .

در صفحه 87 اشتباها علامت اعراب فعل تنفجرين خواسته شده است در حالي كه مطلب آن در عربي 2 تدريس مي شود . اشتباهاتي از اين قبيل نيز اصلاح شد . 

اصلاحات عربي دوم عمومي در چاپ 1391

صفحه 42 أقَلَّ فعل است در انتهاي كتاب اشتباها اسم معني شده بود كه اصلاح شد .

در صفحه 53 درس در باره آهويي با شاخهاي زيبا بود كه داستان در باره زيبايي شاخهايش است در حالي كه آهوي طراحي شده اصلاً شاخ نداشت و تصوير اصلاح شد .

در صفحه 103 عبارت ( از ثمره كارم محروم شدم ) در چاپ هاي قبلي وجود داشت كه عبارت عربيِ آن برداشته شده است . اما سهواً جمله فارسي آن مانده بود . اين مورد نيز تصحيح شد .

در صفحه 138 واژه ( حَرَّمَ ) به معني تحريم كرد آمده بود كه به ( حرام كرد ) اصلاح شد . زيرا امروزه اصطلاح تحريم اصطلاحي سياسي است و با معناي شرعي حرام فرق دارد .

واژه ( الدراهم ) به معني پول اصلاح شد . به معني جمع( الدرهم) كه واحد پول است اصلاح گرديد .

صفحه 141 ضَجِرَ به معني دلتنگ شد درست نبود و اصلاً مناسب جمله درس نبود و به صورت برآشفته شد يا به ستوه آمد اصلاح گرديد .

معني العشرين در پايان كتاب به (بيستم ) اصلاح شد .

عَمَّرَ به معني عمر دراز داد است . در كتاب عمر دراز كرد معني شده بود كه به آيه (  من نعمِّرهُ نُنَكِّسه في الخلق ) نمي خورد . زيرا            نعمِّرهُ فعل متعدي و داراي مفعول ( هُ ) است .

العناد ، القبة، مرحباً بك ، مِمَّ و نبَّهَ نيز اصلاح شدند .

اصلاحات عربي سوم عمومي  در چاپ 1391

صفحه 45 عبارت ( لاتذكروا إلا الله ) كه اشتباهاً در درس سوم آمده است حذف شد . زيرا قواعد آن در درس ششم و در صفحه 92 آمده است و دانش آموز در حالي كه هنوز نكته دستوري مربوط به آن را نمي داند و نخوانده است بايد بدان پاسخ دهد .

در همين صفحه در التمرين الثالث  نوع اسمهاي منصوب خواسته شده است كه يكي از آنها (نعمتي) در آيه ( أتمَمتُ عَلَيكُم نعمتي ) مي باشد . حال آنكه در عربي 1 و 2  اين موضوع تدريس نشده است و در عربي 3 نيز همين طور . اعراب اين اسم تقديراً منصوب است . حال آنكه اعراب تقديري اسم مختوم به ياء ضمير متكلم وحده در رشته انساني تدريس مي شود و نه در رشته رياضي تجربي و فني . اين موضوع بهانه به دست طراحان كنكور داده بود كه سؤالاتي بيرون از اهداف كتاب طرح كنند .

در صفحه 108 زير كلمه ( الأعزّاء ) در ( أيها الأعزّاء ) خط كشيده شده كه درست نيست زيرا از اهداف كتاب نيست اينكه اين كلمه عطف بيان است يا صفت مربوط به رشته انساني است . اين خط حذف شد .

اصلاحات عربي دوم انساني در چاپ 1391

صفحه 31 اشتباه تايپي كلمه بِسُرعةٍ اصلاح شد .

واژه ( الساهرات ) واژه جديد درس 2 است نه 11 كه اصلاح شد .

در صفحه 199 واژه البرودة به معني عبا آمده است كه اشتباه تايپي است و به ( البُردَة ) اصلاح يافت .

در صفحه 204 حركت عين الفعل طَمِعَ اصلاح شد .

در صفحه 35 اشتباه تايپي آيه قرآن اصلاح شد . ( في رَبِّهِم )

در صفحه 43 واژه جديد (حَم ) به كار رفته در حالي كه سهواً در انتهاي كتاب جزء واژگان جديد نيامده بود و اصلاح گرديد .

عربي سال سوم انساني

(رهينة ) واژه جديد درس 8 است نه درس 2

(حَبَّة ) درس 12 است نه درس 2

صفحه 208 (اِطرقَ ) غلط است . حرف قاف ساكن است .

واژه (راحلةَ ) منصوب نبايد باشد .

(ضيف) در عربي 3 انساني واژه جديد نيست .

(لِبث ) در انتهاي كتاب در واژه نامه غلط است و (لَبِثَ ) درست است .

عربي سال چهارم انساني

واژه هاي دو درس 1 و 2 تجديد نظر كلي شد . در سال 1387 برخي متون و عبارات از كتاب حذف شد ولي همچنان واژه هاي آن سهواً مانده بودند و برعكس چند واژه جديد وجود داشت كه در واژه نامه نيامده بود . اين اشتباهات اصلاح شد .             

لازم به ذكر است كه گروه عربي اصلاحات كلي كتب عربي را نيز در دستور كار خود دارد.

بازگشت به ليست اخبار -->

دررابطه با غیرمنصرف

 

باسلام خدمت دوست عزیز

اسم مقصور زمانی غیرمنصرف است که اسم علم باشد یا صفت : ندا- دنیا و............دراین موارد نمی تواند تنوین بگیرد حتی اگربدون ال بیاید:

- جاء ت ندا .    یقول موسی. احذر من دنیا-

 

درعبارت ذلک هدیً للمتقین: هدی دراین آیه اسم علم نیست بلکه مصدر است . پس اسم مقصور هست ولی غیرمنصرف نمی باشد . می تواند درحالت بدون ال تنوین بگیردو الف خوانده نشود .اما اگر هدی بعنوان اسم علم فرض شود تنوین نمی پذیرد: جاء ت هدی

                                             علیک اعطرالتحیات/ فلاحی

جلسه مشترک گروه عربی متوسطه با گروه عربی مقطع راهنمایی

 

جلسه مشترک گروه عربی متوسطه با گروه عربی مقطع راهنمایی

موضوع: هم اندیشی، تبادل نظر درسی وآموزشی

زمان: ۱۵/۹/۹۱ ساعت ۱۵ تا ۱۸

مکان: سالن اجتماعات کانون شهید باهنر

 

الف در ضربوا

با سلام - الف در ضربوا وکلا در  این صیغه از فعل ماضی زائد است وبیشتر برای زینت می آید.

باب های مزید

8 باب  ثلاثي مزيد :									داراي   يك حرف زائد3باب-بزياده حرف واحد
باب	ماضي	مضارع	امر مخاطب	مصدر	حروف اصلي	حروف زائد	اسم فاعل	اسم مفعول
اِفعال	اَفْعَلَ   اَخْرَجَ	يُفْعِلُ  يُخْرِجُ	اَفْعِلْ اَخْرِجْ	اِفْعال   اِخْراج	فَعَلَ خَرَجَ	أ : همزه	مُفعِل مُخرِج	مُفعَل مُخرَج
تفعيل	فَعَّلَ  نَزَّلَ	يُفَعِّلُ   يُنَزِّلُ	فَعِّلْ نَزِّلْ	تَفعيل   تَنزيل	فَعَلَ نَزَلَ	تكرار عين الفعل	مُفَعِّل   مُنَزِّل	مُفَعَّل   مُنَزَّل
مُفاعَلَه	فاعَلَ  جاهَدَ	يُفاعِل ُ يُجاهِدُ	فاعِلْ جاهِدْ	مُفاعَلَة فعال مُجاهَدَة جهاد	فَعَلَ جَهَدَ	ا : الف	مُفاعِل	مُفاعَل
تَفَعُّل	تَفَعَّلَ  تَحَمَّلَ	يَتَفَعَّلُ  يَتَحَمَّلُ	تَفَعَّلْ تَحَمَّلْ	تَفَعُّل  تَحَمُّل	فَعَلَ حَمَلَ	ت- تكرار عين الفعل	مُتَفَعِّل	مُتَفَعَّل	داراي دو حرف زائد4باب-بزياده حرفين اثنين
تَفاعُل	تَفاعَلَ  تَظاهَرَ	يَتَفاعَلُ  يَتَظاهَرُ	تَفاعَلْ  تَظاهَرْ	تَفاعُل  تَظاهُر	فَعَلَ ظَهَرَ	ت- الف	مُتفاعِل	مُتفاعَل
اِفْتِعال	اِفْتَعَلَ  اِجْتَمَعَ	يَفْتَعِلُ  يَجْتَمِعُ	اِفْتَعِلْ اِجْتَمِعْ	اِفْتِعال  اِجْتِماع	فَعَلَ جَمَعَ	إ- ت	مُفتَعِل	مُفتَعَل
اِنْفِعال	اِنْفَعَلَ  اِنْقَطَعَ	يَنْفَعِلُ  يَنْقَطِعُ	اِنْفَعِلْ اِنْقَطِعْ	اِنْفِعال اِنْقِطاع	فَعَلَ قَطَعَ	إ- ن	مُنفَعِل	ندارد
اِسْتِفعال	اِسْتَفْعَلَ  اِسْتَغْفَرَ	يَسْتَفْعِلُ يَسْتَغْفِرُ	اِسْتَفْعِلْ اِسْتَغْفِرْ	اِسْتِفعال اِسْتِغفار	فَعَلَ غَفَرَ	إ- س-  ت	مُستَفعِل	مُستَفعَل	داراي سه حرف زائد1 باب-بزياده ثلاثه احرف

                                                                                          کانون  عربي پارسيان/فلاحي/3220077

جدول نامگذاری فعل وضمیر

 

جدول نام گذاري چهارده صيغه ضماير وافعال افعال ثلاثي مجرد     ...
فعل ماضي   فعل مضارع      فعل امر
غائب	مذكر	مفرد	لِلغائب	هو	فَعَُِلَ	يَفْعَُِلُ	-
		مثني	لِلغائِبَيْنِ	هُما	فَعَلا	يَفْعَلانِ	-
		جمع	لِلغائِبِيْنَ	هُم	فَعَلُوا	يَفْعَلُونَ	-
	مونث	مفرد	لِلغائِبَهِ	هي	فَعَلَتْ	تَفْعَلُ	-
		مثني	لِلغائِبَتَيْنِ	هما	فَعَلَتا	jjتَفْعَلانِ	-
		جمع	لِلغائبات	هُنَّ	فَعَلْنَ	يَفْعَلْنَ	-
مخاطب	مذكر	مفرد	لِلمخاطب	اَنتَ	فَعَلْتَ	تَفْعَلُ	اِفْعَلْ
		مثني	لِلمُخاطَبَيْنِ	اَنتُما	فَعَلْتُما	تَفْعَلانِ	اِفْعَلا
		جمع	لِلمُخاطَبِيْنَ	اَنتُم	فَعَلْتُم	تَفْعَلُونَ	اِفْعَلُوا
	مونث	مفرد	لِلْمُخاطَبَه	اَنْت	فَعَلْتِ	تَفْعَلِينَ	اِفْعَلي
		مثني	لِلْمُخاطَبَتَيْنِ	اَنتُما	فَعَلْتُما	تَفْعَلانِ	اِفْعَلا
		جمع	لِلْمُخاطَبات	اَنتُنَّ	فَعَلْتُنَّ	تَفْعَلْنَ	اِفْعَلْنَ
متكلم	مذكر-مونث	مفرد	وحده	اَنا	فَعَلْتُ	اَفْعَلُ	-
	مذكر-مونث	مثني- جمع	مع الغير	نَحنُ	فَعَلْنا	نَفْعَلُ	-

 

نمونه سوال امتحانی عربی سوم دبیرستان غیردولتی دخترانه مهر دهدشت/ رحمان فلاحی مقدم

                                                                                  

بسم رب المطر والتفاح

                           آزمون پاياني درس عربي (3)تجربي- دبيرستان دخترانه مهر  دهدشت- نوبت اول - دی  ماه / 89

       نام ونام خانوادگی :                 وقت :70 دقيقه

1-َترجِمي بِالفارسِيه :

الف- الهي هب رحمه لفقیرٍ اتاک  75/

ب- ناکل من اموالکم شیئا بدفع الثمن.75/

ج- نحسبها من خراجکم .5/

د- الشعاعُ الضوئيُ قد تَكَوَّنَ من سبعهِ الوانِ .75/

ه- ابوتلک الفتاه کان من قاده القبیله 75/

2- ترجِمي بِالعربيهِ :75/   گمراهان  به خدای خود امید ندارند:

3- ترجِمي بِالعكس :2. 

مُنا(بالفارسیه)...:......   ........دارَ.(بالفارسیه).....    .....   روزهای بارانی(بالعربیه)...................راحَ(المترادف)

4-ما هي الترجمه الصحيحه : 1    لم يَفُزْ الطلابُ في امتحانهم

                 الف :دانش آموزان در امتحان قبول  نمي شوند        ب:دانش آموزان در امتحانشان قبول نشدند

       اذکروالله ذکرا:      الف :خداراحتما یاد کنید           ب: فقط خدارا یاد کنید

5-صَحِحي  اَلاَخطاءَ مع بیان السبب    :2

  لم يهديانِ ........     .......... ...................... هم فُزتُنَّ.............

    َیخشيونَ ...........................................   يَوصِفُ...................

6- اکملی الفراغ: 5/     اللهُمَّ ....... .......دینَ کلِّ مدینٍ(الامر من  تَقضِی)

                              انّکَ ...........الله رب العالمین( یخاف)

7-اَجيبي بِما طُلِبَ مِنك  25/1الف.تَسِيرُ(لم.....................)

ب-یهتدی  (هنَّ ....................)  ج- باع-ِ (انتن...................)

د-خَشِيَ-َ (المضارع للمخاطبه...........)        ه- رجا -ُ (الامر للمخاطب.............).َ

ح.  اکتبی نوع المعتل 1: یَدَعُونَ........   ترمِینَ...............یَنلنَ..........قِفی

 

8-اكتبي مصادر هذه الافعال: 75/.....  عاشَ............قالَ..........حاسَبَ....

 

 

 

9-شَكِّلي الكلماتِ التي اُشير اليها بخط:1  القرآن يخاطب جميع ابناءالبشر بثقافاتهم المختلفه

 

10-صُوغي المفعول المطلق من هذه الافعال5/

الف: استخدم القرآن البراهین .........(م م تاكيدي)   ب:اصبر امام  المصائب ......  ( م م نوعي)

 

11-في اي عباره ما جاء المفعول فيه؟ 5/

الف- اغتَنِمً ايامَ الشباب         ب-  لا تَكسَلْ ايامَ الشباب

12- عینی الفعل الذی لیس ذات مفعولین :25/.   الف-  زاد   ب- اعطی   ج- رزق   د - اَکل

13-اكتبي ماده هذه الافعال:1

يَعودونَ............. ...............يَدَعانِ........................جِدنَ................اِرضَ.............

14-عيني اعرابَ (نقش) الكلمات التي اشير اليها بخط.25/1

الف- ان يوم الفصلِ ميقاتُهم              ب- اذا جاء نصرُالله يد خلُ الناس في دين ِاللِه .

ج- سبحانَ اللهِ الذي خلق الليل والنهار      د- حمل والدُه الذي لم يُشفَ من ذلك المرضِ

 

15- اقرئی  النص التالی واجیبی عن الاسئله :

صباح احد الایام کان الاطفال یلعبون بفرح  فرآهم رسول الله وابتسم لهم ابتسامه الاب الحنون . فطلبوا منه اَن یَتَوَقَّفَ لحظه عندهم ویشاهد لعبهم مَشاهَدَهَ الحکم .انه فرح جدا حینما رای الاطفال فرحین.

الف-  متی کان الاطفال یلعبون؟ 5/.

ب- ماذا طلب الاطفال من الرسول ؟5/.

ج- کم مفعولا مطلقا فی هذه العباره ؟5/.

د-  اکتبی المفاعیل فیه(اثنین) یوجد فی النص: 5/.

ه- للتحلیل الصرفی : (برای اسم وفعل 5 مورد وبرای حرف 3 موردبنویسید)75/.

یتوقف :

مشاهده :

  اَن  :                                                            

                                            الاشجار والازهار نغمات الله الرائحه علی شفتی الطبیعه : درختان وشكوفه ها  ترانه های دل انگیز خدا برلبان طبیعتند.     ج/خلیل /جبران.                              

                                                 دمتن سالماتٍ /فلاحی /دی 89

1

.

قواعد جامع عربي 3 تجربي ورياضي

 

 

معتل
به فعلی که در ریشة آن حرف علّه و، ی، ا وجود داشته باشد «فعل معتل» می‌گویند.
مانند:«وعد، یسر، قول، بیع، دعو، رمی و …»
انواع فعل معتل
از این جهت که حرف عله چندمین حرف ریشه باشد فعل معتل، به سه دسته تقسیم می شود: مثال، اجوف، ناقص

1-معتل مثال: فعلی است که اولین حرف ریشة آن، حرف عله می باشد.
الفمثال واوی مانند:وعدوعده داد، وصلرسید، ودعرها کرد، ترک کرد، وهببخشید…
بمثال یائی مانند یقظ بیدار شد، یسرآسان شد، یئسناامید و مأیوس شد…
2معتل اجوف: فعلی است که دومین حرف ریشة آن، حرف عله می باشد.
الفاجوف واوی مانند: قول گفت، عودبازگشت…
باجوف یائی مانند: بیعفروخت، سیرحرکت کرد…
3-معتل ناقص: فعلی است که سومین حرف ریشة آن، حرف عله می باشد.
الف :ناقص واوی مانند: دعودعوت کرد، خواند، تلو تلاوت کرد…
بناقص یائی مانند: رمی پرتاب کرد، هدی هدایت کرد…
وجود حروف عله در ریشة فعل های معتل باعث می شود که تلفظ بعضی از صیغه ها دشوار یا غیر ممکن باشد به همین دلیل برای حل این مشکل تغییراتی در فعل های معتل به وجود می آوریم که به این تغییرات «اعلال» می گویند.
مثلاُ «قول» برای تلفظ راحت تر به «قال» تبدیل می شود و «یرمی» به «یرمیُ»، «لم تقول» به «لم تقل».
بنابراین به تغییراتی که در فعل معتل ایجاد می شود«اعلال» می گویند.
انواع اعلال
در فعل معتل سه نوع اعلال تغییر بوجود می آید:اعلال به قلب، اعلال به حذف، اعلال به اسکان
الفاعلال به قلب:
هرگاه یک حرف عله به حرف علة دیگری تبدیل شود به این نوع تغییر «اعلال به قلب» می گویند.
مانند: قول قال بیع باع یخشیُ یخشی
باعلال به حذف:
هرگاه حرف عله حذف شود به این نوع تغییر، «اعلال به حذف» می گویند.
مانند:یدعوون یدعون لم یقول لم یقل
جاعلال به اسکان:
هرگاه حرف علة متحرک، ساکن شود به این نوع تغییر «اعلال به اسکان» می گویند.
مانند: یرمی یرمی یقول یقول
سؤال: اعلال فعل های معتل بر چه اساسی و با توجه به چه قواعدی انجام می شود؟
جواب: اگرچه اعلال هریک از سه نوع معتل مثال، اجوف، ناقص را باید جداگانه یاد گرفت اما بعضی از قواعد و اصول اعلال وجود دارد که تقریباً در اکثر فعل های معتل اجرا و رعایت می شود.
اصول اعلال
1-معمولاً حرف عله متحرکی که حرف قبلی اش ساکن باشد، حرکتش را به حرف قبلی منتقل می کندو خودش ساکن می شود
مانند: یَبِیْعُ یَبِیْعُ یَقْوُلُ یَقُوْلُ اعلال به اسکان
2-هرگاه دو حرف ساکن کنار هم قرار گیرند به این حالت «التقای ساکنین» می گویند که باید این حالت را از بین برد بنابراین حرف علة ساکن را حذف می کنیم برای رفع التقای ساکنین
یقولن یقلن یقول لم یقول لم یقل
3-معمولاً حرف عله متحرک باید با حرکت حرف قبل از خودش تناسب داشته باشد در غیر این صورت باید به حرف علة متناسب با حرکت ماقبل خود، تبدیل شود.
تناسب حرف با حرکت ماقبلش عبارتست از: فتحه با الفَ ا- کسره با یاءِ-ی- ضمه با واوُ و
مانند: قول قال بیع باع

دو تذکر مهم:
1-صداهای کشیدة ا-و-ی در حقیقت حرکتشان ساکن می باشد دانستن این مورد برای تشخیص التقای ساکنین، ضروری است
2-در همة فعل های ماضی معتل، تغییرات صیغه های 6 تا 14 دقیقاً همانند هم می باشد بنابراین اگر در صیغة 6 ماضی اعلال انجام شود همان اعلال در بقیة صیغه ها نیز تا صیغة 14 انجام شود.
اعلال فعل ها مثال، اجوف، ناقص
تذکر مهم: همانطوریکه می دانید حرکت عین الفعل در ریشه های مختلف با هم تفاوت دارد و این تفاوت حرکت در چگونگی اعلال ها بسیار مؤثر و مهم است.
معتل مثال: وعد ِ یوعد وعد-یعد
وهب َ یوهب وهب- یهب
الف-ماضی
معتل مثال در ماضی هیچ اعلالی ندارد و مانند فعل های معمولی صرف می شود.
وعد وعدا وعدوا وعدت وعدتا وعدن / وعدت وعدتما وعدتم وعدت وعدتما وعدتن / وعدت وعدنا
وهب وهبا وهبوا وهبت وهبتا وهبن / وهبت وهبتما وهبتم وهبت وهبتما وهبتن / وهبت وهبنا
ب-مضارع
معتل مثال واوی در مضارع در تمامی صیغه ها حرف عله حذف می شوداعلال به حذف
یوعد یعد یوهب یهب
یعد یعدان یعدون تعد تعدان یعدن / تعد تعدان تعدون تعدین تعدان تعدن / اعد نعد
یهب یهبان یهبون تهب تهبان یهبن / تهب تهبان تهبون تهبین تهبان تهبن/ اهب نهب
الفشش صیغة امر مخاطب از ریشة وعد ِ، وهب َ را بنویسید.
بدر جملة زیر، فعل معتل و نوع آن را مشخص کنید.
اخذ المعلم الکتاب من التلمیذ و سأل منه عن الدرس و وصف التلمیذ له الدرس.
جبا توجه به حرکت عین الفعل، مضارع و امر صیغة 7 للمخاطب فعل های زیر را بنویسید. همراه با ترجمة آن ها
وصف ِ: وقف ِ: وصل ِ: ودع َ:

اعلال در اجوف
الف-ماضی
در پنج صیغة اول، حرف عله به الف تبدیل می شود اعلال به قلب
1قولا قال با توجه به اصل تناسب حرف عله با فتحة ماقبل آخر تناسب ندارد
2قولا قالا بنابراین باید تبدیل به «ا» شود. در پنج صیغه
3قولوا قالوا قول قال بیع باع
4قولت قالت
5قولتا قالتا
از صیغه 6 تا 14 حرف عله حذف می شود اعلال به حذف
6قولن قلن از صیغة 6 تا 14 نیز ابتدا بخاطر تناسب حرف عله به «ا» تبدیل
7قولت قلت می شود 6قولن قالن ، 6بیعن باعن
8قولتما قلتما اما با انجام دادن این کار التقای ساکنین پیش می آید پس حرف
9قولتم قلتم عله ساکن را حذف می کنیم. قالن قلن، باعن بعن
10قولت قلت البته برای تعیین حرکت اولین حرف در صیغه های 6 تا 14 به
11قولتما قلتما این صورت عمل می کنیم که اگر حرف عله در اصل «و» باشد
قولتن قلتن حرکت 12حرف اول را ضمه می دهیم قلنقول عدنعود
13قولت قلت و اگر حرف حرف عله در اصل «ی» باشد حرکت حرف اول را
14قولنا قلنا کسره می دهیم:بعنبیع، سرنسیر
الفچهارده صیغة ماضی «بیع» را صرف کنید.
ببا توجه به صیغة ضمیر، فعل مناسب را در جای خالی قرار دهید و جمله را ترجمه کنید.
هن ………قال   هن……….فاز   هن ……….. سار  هن …………عاش
أنا…………قال   انت……...فاز  أنا…………. سار   انت …………عاش

اجوف
ب-مضارع
- در تمامی چهارده صیغه، حرف عله حرکتش را به حرف ما قبل می دهد اعلال به اسکان
یقول یقول
یقولان یقولان
یقولون یقولون
تقول تقول
تقولان تقولان
6یقولن یقولن یقلن
تقول تقول
تقولان تقولان
تقولون تقولون
تقولین تقولین
تقولان تقولان
12تقولن تقولن تقلن
اقول اقول
نقول نقول
بر اساس اصل اول حرف علة متحرک که حرف قبلی اش ساکن است،
حرکتس به حرف قبل منتقل می شود و خودش ساکن می شود
یقول یقول
اجوف یائی نیز در تمامی صیغه ها به همین صورت است.
یبیع یبیع
در دو صیغة «6 و 12» نیز بعد از اعلال به اسکان حالت التقای ساکنین
پیش می آید. بنابراین برای از بین بردن التقای ساکنین حرف عله
ساکن حذف می شود.
6یقولن یقولن یقلن
12تقولن تقولن تقلن
اجوف یائی نیز به همین صورت می باشد.
6یبیعن یبیعن یبیعن
12تبیعن تبیعن تبعن

نکته: مضارع اجوف در صیغه های پنجگانه 1-4-7-13-14 اگر به هر دلیلی مجزوم شوند امر، نهی، لم… دچار التقای ساکنین می شوند به همین دلیل حرف عله حذف می‌شود.
7-تقول قول قل 1-یقول لایقول لایقل
7-تبیع بیع بع 13-ابیع لم ابیع لم ابع
تمرین
الفچهارده صیغة مضارع «بیع» را صرف کنید همراه با شش صیغة امر مخاطب آن.
بصیغة 1 مضارع فعل های اجوف زیر را بنویسید. با توجه به حرکت عین الفعل آن‌ها و معانی آن ها را یاد بگیرید.
«قال-عاد-فاز- ذاق- کان- تاب- راح-مات ُ / باع-سار-جاء-عاش- لاق ِ »
جفعل های زیر را مجزوم کنید.
تعود : اقول : نسیر : تخاف ‌
تعود، تکون، تنوب ُ / تسیر، تعیش ِ
ناقص:دعو یدعو دعا-یدعو/ رمی یرمی رمی- یرمی
نکتة مهم: در فعل معتل ناقص هرگاه حرف عله به ضمیر متصل «و» و «ی» برسد یعنی کنار هم قرار گیرند حرف عله باید حذف شود.
الف :ماضی
1-دعو دعا… صیغة اول حرف عله به «ا» تبدیل می شود 1حرف عله به خاطر تناسب با حرکت ماقبل
2-دعوا … صیغة دوم اعلال ندارد تبدیل به الف می شود اعلال به قلب دعو دعا

3-دعووا دعوا… صیغة سوم حرف عله حذف می شود 3 حرف عله به دلیل رسیدن به ضمیر«و»
4-دعوت دعت … صیغة چهارم حرف عله حذف می شود حذف می شود:دعووا دعوا،رمیوا رموا

5-دعوتا دعتا… صیغة پنجم حرف عله حذف می شود 4 و 5 حرف عله که به «ت» تأنیث می رسد، حرف میشود
6-دعون … صیغة «6 تا 14» هیچ اعلالی ندارد.
7-دعوت 8-دعوتما 9-دعوتم
10-دعوت 11-دعوتما 12-دعوتن
13-دعوت 14-دعونا
نکته: معتل ماضی اگر عین الفعلش مکسور باشد مانند:رضی، نسی، خشی، بقی فقط در یک صیغه اعلال دارد صیغة 3رضیوا رضوا زیرا در صیغة اول خودش تناسب دارد و در صیغة «4 و 5» نیز حرف عله حذف نمی شود.
تمرین
الف :چهارده صیغة ماضی رمی را صرف کنید.
بجای خالی را با صیغة مناسب فعل معتل پر کنید. با توجه به صیغة ضمیرهای داده شده
هو …………. هی ……………. هم ………………. هن ……………..رجو
هو …………. هی ……………. هم ………………. هن ……………..مشی
جصیغة فعل های زیر را تشخیص دهید و آیا در این فعل ها اعلال صورت گرفته است؟
دعوا: دعوا: دعوت:
دعت: نسی: نسوا:
ناقص
بمضارع
- در صیغه های پنجگانه 1-4-7-13-14 ضمه ُ از آخر فعل حذف می شود اعلال به اسکان
- در صیغه های 3 و 9 و 10 حرف عله حذف می شود.
1-یدعو
یدعو
2-یدعوان
یدعوان
3-یدعوون
یدعون
4-تدعو
تدعو
5-تدعوان
تدعوان
6-یدعون
یدعون
7-تدعو
تدعو
8-تدعوان
تدعوان
9-تدعوون
تدعون
10-تدعووین
تدعین
11-تدعوان
تدعوان
12-تدعون
تدعون
13-ادعوا
ادعو
14-ندعو
ندعو
- در صیغه های پنجگانه، روی حرف عله، ضمه ُ قرار دارد و به دلیل اینکه تلفظ حرف علة مضموم در آخر فعل دشوار است ضمه را حذف می کنم و در حقیقت حرف عله، ساکن می شود.
- با توجه به نکتة صفحة قبل، حرف عله هرگاه به ضمیر «و» در صیغة 3 و 9 و ضمیر «ی» در صیغة 10 برسد حذف می شود.
- در بقیة صیغه ها نیز اعلال وجود ندارد.
نکتة مهم: مضارع ناقص در صیغه های پنجگانه که همیشه اعلال به اسکان می شود اگر به هر دلیلی مجزوم شود امر، نهی، لم… برای جزم آن، حرف عله را حذف می کنیم
تدعو لاتدع مجزوم به حذف حرف عله ترمی لاترممجزوم به حذف حرف عله
تدعو ادعمجزوم به حذف حرف عله یهدی لم یهدمجزوم به حذف حرف عله
تمرین
الفچهارده صیغة مضارع رمی ِ و شش صیغة امر مخاطب آن را صرف کید.
بصیغة اول مضارع فعل های زیر را با توجه به حرکت عین الفعل بنویسید و نوع اعلال آن ها را ذکر کنید.
دعا-رجا-تلا-عفا ُ / هذی-رمی-مشی-جری-شفی ِ / نسی-رضی
جفعل های زیر را مجزوم کنید:
تتلو : ترجو : تهدی :
تخشی : یدعوان :
د نوع اعلال فعل ها را با ذکر صیغة آن ها بنویسید:
یرمون: یهدی: یدعوان:
یهدیان: اهدی: ترجین:

خلاصة اعلال ها
مثال
ماضی: اعلال ندارد
مضارع: تمامی صیغه ها اعلال به حذف
اجوف:
ماضی: صیغة 1 تا 5 اعلال به قلب تناسب 6 تا 14 اعلال به حذف التقای ساکنین
مضارع: تمامی صیغه ها اعلال به اسکان اصل اول 6 و 12 اعلال به حذف التقای ساکنین
ناقص:
ماضی:صیغة 1 اعلال به قلب تناسب- 3و4و5 اعلال به حذف- 6 تا 14 اعلال ندارد همنطور 2
مضارع: صیغه های پنجگانه اعلال به اسکان –3و 9 و 10 اعلال به حذف-بقیة صیغه‌ها اعلال ندارد.
در قواعد فعل های معتل، علاوه بر اصول اعلال به خلاصة موارد نیز دقت کنید:
? حرکت عین الفعل در ریشه های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد به همین دلیل صرف و گاهی اعلال فعل ها با هم تفاوت دارد:
مثال:وعد یعد- وهب یهب / اجوف: قال یقول، باع یبیع، خاف یخاف / ناقص:دعا یدعو –رمی یرمی- خسی یخشی
صدای کشیدة «آ» در عربی به دو صورت نوشته می شود: «ی» و «ا»
بنابراین در «رمی» و «دعا» حرف عله به الف تبدیل شده اعلال به قلب ولی نحوة نوشتن آن متفاوت است در «رمی» چون ناقص یائی بوده الف به صورت «ی» نوشته می شود: مانند:«هدی، مشی، جری» و در «دعا» چون ناقص واوی بوده الف به صورت «ا» نوشته می شود مانند :«رجا، تلا، عفا»
? تلفظ حرکت ُ روی حرف عله در آخر فعل معتل ناقص دشوار است.و-ی
«یدعو- یتلو- یرمی- یهدی» بنابراین حرف عله را ساکن می کنیم:یدعو- یتلو- یرمی- یهدی
? در معتل ناقص هرگاه حرف عله به ضمیر متصل و، ی برسد حذف می شود3-9-10
? جزم معتل ناقص در صیغه های پنجگانه بوسیلة حذف حرف عله می باشد.
? بعد از انجام اعلال ممکن است بعضی از صیغه ها شبیه هم شوندمضارع ناقص
? در فعل های معتل موارد دیگری نیز وجود دارد که یادگیری آن ها ضرورت کمتری دارد.

مجهول کردن فعل های معتل
برای مجهول کردن فعل های معتل به همان روش مجهول کردن فعل های صحیح عمل می کنیم اما در برخی موارد، به خاطر تغییر حرکت اعلال ها و موارد خاصی نیز بوجود می آید:
معتل مثال
? در ماضی همانند مجرد عمل می کنیم. وصف وصف
? در مضارع مجهول از معتل مثال حرف عله حذف نمی شود.
یصف یوصف یوصف
معتل اجوف
در ماضی مجهول حرف عله به «ی » تبدیل می شود:
قال قیل باع بیع
? در مضارع نیز حرف عله به «ا» تبدیل می شود:
یقول یقال یبیع یباع
معتل ناقص
? در ماضی ناقص واوی حرف «ا» به «ی» تبدیل می شود: دعا دعی
? در مضارع نیز حرف عله به خاطر تناسب با فتحة عین الفعل به الف تبدیل می‌شود «ی»
یدعو یدعی یرمی یرمی
تمرین
فعل های زیر را همانند الگوهای بالا، مجهول کنید.
مثال: وعد یعد اجوف: ذاق یدوق ناقص عفا یعفو
معتل مزید
مبحث اصلی معتلات مزید از کتاب عربی 3 حذف شده است اما در عربی 3 فقط به صورت یک نکته ، به این موضوع اشاره ای شده است به همین دلیل ما نیز در این کتاب به صورت خلاصه به این موضوع می پردازیم:
اکثر فعل های مزید، اعلالشان همانند مجرد آن ها است.
معتل مثال
در دو باب « افعال» و «استفعال» بدون تغییر صرف می شود و در مصدر حرف «و» بخاطر تناسب به «ی» تبدیل می شود
«وجد» أوجد- یوجد اوجاد ایجاد
«وضح» استوضح – یستوضح استوضاح استیضاح
معتل اجوف
در دو باب افعال و استفعال
- در ماضی، حرف عله به «ا» تبدیل می شود به خاطر تناسب و همانند مجرد از صیغة 6 تا 14 حرف عله حذف می شود.
- در مضارع حرف عله به «ی» تبدیل می شود به خاطر تناسب
قوم افعال
ماضی اقوم اقام، اقاما، اقاموا ………
مضارع یقوم یقیم، یقیمان، یقیمون ……………
• در مصدر نیز حرف عله، حذف می شود و در آخر «ة» نوشته می شود.
اقوام اقامه استقوام استقامه
در ماضی تمام بابهای حرف عله در آخر فعل به صورت ی نوشته می شود.
هدی اهتدی اهتدی قضی انقضی انقضی
در مضارع باب های «تفعل» و «تفاعل» نیز در صیغه های پنجگانه آخر فعل به صورت «ی» نوشته می شود.
ولی یتولی یتولی

فعل از نظر نوع ریشه معتل/ صحیح
الف: معتل : مثال – اجوف- ناقص
ب: صحیح: مهموز- مضاعف- سالم
الف فعل معتل: فعلی است که در حروف اصلی آن، حرف عله «و، ا، ی» باشد. در قسمت فعل های معتل با انواع فعل معتل کاملاً آشنا شدیم.
بفعل صحیح: به فعلی که در حروف اصلی آن، حرف عله نباشد، فعل «صحیح» می گویند فعل صحیح 3 نوع می باشد.
1-فعل مهموز: به فعلی که یکی از حروف اصلی آن، همزه باشد، «مهموز» گفته می‌شود.
مانند: أکل : خورد سأل : سؤال کرد
الف:همزه در اکثر موارد باید روی حرف دیگری قرار گیرد بنابراین صورت های مختلفی خواهد داشت أ-ؤ- ئ- یء
مانند:«اخذ، یؤمن، جئت، یخطیء
ب: در کلمة مهموز اگر دو همزه اولی مفتوح و دومی ساکن در اول کلمه، کنار هم قرار گیرند معمولاً با هم ادغام شده و تبدیل به «آ» می شوند.
مانند: ءاخر آخر ءامنوا آمنوا
2- فعل مضاعف
به فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن همانند هم باشد، «مضاعف» گفته می شود.
مانند: «مرر عبور کرد، قلل کم شد، دللدلالت کرد، سرر شاد کرد، منن منت نهاد و ………….»
معمولاً دو حرف همانند در هم ادغام می شود و تشدید می گیرد. «مر، قل، دل، سر، منّ و …………»
به صرف «سرر» در چهارده صیغه ماضی و مضارع توجه کنید:
ماضی: فقط پنج صیغة اول ادغام می شود
سر سرا سروا سررت سررتما سررتم سررت
سرت سرتا سررن سررت سررتما سررتن سررنا
مضارع: در همة صیغه ها غیر از دو صیغة 6 و 12 ادغام می شود
یسر یسران یسرون تسر تسران تسرون اسر
تسر تسران یسررن تسرین تسران تسررن نَسر
نکتة مهم:
فعل مضارع مضاعف در صیغه های پنجگانه 1و4و7و13و14 در صورت مجزوم شدن استثناء را فتحه می گیرد. مانند:
تسرُّ لاتسرَّ مضارع مجزوم یضلّ لم یضلَّ مضارع مجزوم
و نمونه هایی از کتاب درسی : اللهم رد کل غریب، اللهم فک کل اسیر، اللهم سد فقرنا بغناک
هر سه، فعل امر مجزوم هستند که مضارع آن ها به ترتیب «ترد، تفک، تسد» می باشد.
تمرین
فعل های مضاعف زیر را مجزوم کنید.
اسر نرد یعد
3-فعل سالم
به فعلی صحیحی که مهموز یا مضاعف نباشد، «سالم» گفته می شود یعنی فعلی که در ریشة آن، حرف عله همزه و یا دو حرف همانند وجود نداشته باشد بیشتر فعل ها در عربی، سالم هستند. مانند: «ذهب، جهد، سبق، شهد، عام، عمل و ………»
تمرین
نوع فعل های زیر را از نظر ریشه، مشخص کنید:
ارسلوا: یصلون: وعدت: یحبون:
فتش: یمر: یرمی: ینزل:
جاهد: یسب: لاتسمح: انقلب:
«درس سوم»
نقش های منصوبی در کتاب عربی 3 با نقش های منصوبی جدید آشنا می شویم که شامل: مفعول مطلق، مفعول فیه، حال، تمییز و مستثنی و منادی است.
مفعول مطلق
مصدری است منصوب که با فعل جمله، هم ریشه است و برای تأکید یا بیان کیفیت انجام فعل به کار می رود.
اگر مفعول مطلق، تنها به کار برود فقط برای تأکید می باشد که معمولاً در آخر جله می آید به این نوع مفعول مطلق «تأکیدی» می گویند مانند:
«فرحت من زیارتک فرحاً» «نزل الله القرآن تنزیلاً» «جلس الرجل علی الکرسی جلوساً»
از دیدار تو مطمئناً شاد شدم خداوند قرآن را قطعاً نازل کرد مرد حتماً روی صندلی نشست
? هدف از به کار بردن مفعول مطلق تأکیدی، فقط تأکید مفهوم جمله است تا شنوندة جمله به آن، اطمینان کامل پیدا کند، به همین دلیل، در ترجمة آن از کلمات تأکیدی مانند:«حتماً، قطعاً، مطمئناً، مسلماً، محققاً، بی شک، کاملاً …» استفاده می شود.
2-مفعول مطلق نوعی
اگر همراه مفعول مطلق، صفت یا مضاف الیه بیاید به این نوع مفعول مطلق «نوعی» یا بیانی می گویند.
«فرحت من زیارتک فرحاً کثیراً» «جلس الرجل علی الکرسی جلوس السلاطین»
از دیدار تو بسیار شاد شدم مرد روی صندلی نشست همانند پادشاهان»
? همانطوری که در این دو مثال می بینید، مفعول مطلق، به دلیل داشتن صفت یا مضاف الیه می تواند کیفیت و نوع انجام فعل را بیان کند.
اگر همراه مفعول مطلق نوعی، مضاف الیه بیاید برای ترجمة آن می توان از این کلمات استفاده کرد:«همانند، همچون و …»
و اگر همراه مفعول مطلق نوعی، صفت بیاید برای ترجمه آن می توان از این کلمات استفاده کرد:
«بسیار، به +صفت، به نیکی، ….»
تکرار و تمرین:
یجتهد الطالب فی دروسه اجتهاد الآملین : دانش آموز در درس هایش همانند انسان های امیدوار تلاش می‌کند.
یجتهد الطالب فی دروسه اجتهاداً بالغاً : دانش آموز در درس هایش بسیار تلاش می کند.
أنا فتحا لک فتحاً مبینا : همانا برای تو به آشکار فتح کردیم.
نکته مهم استثناء
گفتیم که مفعول مطلق، مصدری هم ریشه فعل جمله است اما برخی از مفعول های مطلق،فعلشان از جمله حذف می شود واین مفعول مطلق بدون فعل خودش به کار می‌رود بنابراین،موارد زیر،همگی مفعول مطلق هستند.
اگر چه که فعل آن ها در جمله ذکر نمی شود
ایضا نیز وهمچنین حقا واقعا ،به راستی ،جدا اضافهعلاوه بر آن شکرامتشکرم عفواببخشید رجاخواهش می کنم سمعا وطاعهبه چشم ،اطاعت می شودحمدا سپاس می گویم حتما،سبحان،معاذسبحان الله ،سبحان الذی «منزه است» معاذ الله «پناه به خدا» و..
تذکر: مهمترین ویژگی مفعول مطلق این است، که مصدری هم ریشه فعل جمله است.
آشنایی با مصدرها در تشخیص مفعول مطلق اهمیت زیادی دارد.

مفعول فیه:اسمی است که زمان یا مکان وقوع فعل را نشان میدهد.
معمولا ظرف های زمان ومکان می توانند «مفعول فیه» شوند. اعراب مفعول فیه منصوب است.
«ساذهب الی السوق غدا» فردا به بازار خواهیم رفت«اکتب الان رساله»اکنون نامه ای را می نویسم
«جلست عند صدیقی ظهرا» هنگام ظهر نزد دوستم نشستم
«ان الکترون یدور حول النواه» الکترون اطراف هسته می چرخد
نکته مهم:چون مفعول فیه زمان یامکان وقوع جمله را بیان می کنند معمولا با پرسیدن این دو سوال کجا/چه زمان می توان مفعول فیه را تشخیص داد. با دقت در ترجمه مثال های بالااین نکته را آزمایش کنید.
تذکر: مفعول فیه میتواند در قسمت های مختلف جمله قرار گیرد اگر چه اصل بر این است که در انتهای جمله باشد.

ظرف: ظرف اسمی است که موقعیت زمان یا مکان رابیان می کند ظرف زمان /ظرف مکان که در فارسی به آن قید زمان ومکان می گویند.
مهمترین ظرف های مکان عبارتند از:
فوق وراء اثناء حیث لدن
تحت حول نحو مع لدی
خلف بین یمینا عند هنا
امام خلال یسارا جنب هناک
ومهمترین ظرف های زمان عبارتد از :
الان قبل ظهرا ابدا اسبوعا
الیوم بعد لیلا دائما شهرا
غدا عند مساء لحظه صیفا
امس عندما عشاء ساعه شتاء
حین عندئذ صباحا فورا خریفا
حینما حینئذ صباح لما ربیعا
نکته: در بعضی مواقع ظرف، نقش مفعول فیه ندارد بلکه نقش دیگری دارد:
الف اگرظرف و یا هر اسمی که موقعیت زمان یا مکان را بیان میکند مجرور شودمضاف الیه و یا مجرور به حرف جر در این صورت مفعول فیه نمی باشد.مانند:
«مرت الطائره من فوق المدینه» «نسافر الی القریه فی الصیف» «ساکتب انشاء فی یوم الجمعه»
هواپیما از بالای شهرعبور کرددر تابستان به روستا مسافرت میکنیمدر روز جمعه انشائی خواهیم نوشت
ببعضی از ظرف ها مانندیوم،نهار،لیل،مساء،صباح و.. ممکن است درجمله نقش های دیگری مثل مبتدا، خبر،فاعل،مفعول به و.. داشته باشند و در این صورت مفعول فیه نیستند.
«ان یوم الفصل….» «هوالذی خلق الیل والنهار»

موارد خاص
1-برخی از اسمهای شرط واسم های استفهامی که معنی زمان یا مکان را داشته باشند نیز معمولا «مفعول فیه» می باشند البته به شرط اینکه بعد از اسم استفهام فعل تام بیاید.مانند: متی ترجع؟ این تذهب؟
اسم شرط :اذا هرگاه اینماهرجا اسم استفهام: متی :چه زمان این کجا
2-«عند غروب الشمس»هنگام غروب خورشید «عند الرجل«نزد مرد
3-برخی از اسم ها خودشان ظرف نیستند ولی اگر قبل از کلمه ای که معنی ظرف دارد قرار گیرند، مفعول فیه می شوند مانند:
الف9 کل وبعض «اطالع الصحیفه کل یوم» «اشاهد التلفاز بعضی الاحیان»
هر روز ، روزنامه رامطالعه می کنم بعضی وقت ها تلویزیون نگاه می کنم
باسم های اشاره:«اسافر هذا الاسبوع» «کنت شابا تلک الایام»
این هفته به مسافرت می روم جوان بودم آن روزها
تمرین 47
مفعول فیه را درجملات زیر مشخص کنید:
-لکن الانسان یغوص الان فی اعماق البحار
-یذهبون الی المسجد عند الغروب
-صرح الفیزیایی المسلم بعد حصوله علی الحائزه تصریحا حیث یشیر الی القران
-هو لا یکذب ابدا

حال
نقشی است منصوب که حالت وچگونگی فاعل یا مفعول و یا نائب فاعل .. را در هنگام انجام فعل ، بیان میکند.
ذوالحال :به اسمی که حال برای آن به کار می رود.«ذوالحال» یا «صاحب حال» می گویند.
ذوالحال همیشه معرفه است.
یستمع التلمیذ للدرس صامتا اویس من مکانه حزینا
رایت التلامیذ جالسین فی الصف اذهب الی المدرسه ماشیا
در ترجمه حال می توان از کلمه «در حالیکه» استفاده کرد
سوال:آیا همیشه حال اسم است؟ و به عبارتی دیگر آیا فقط اسم می تواند حال شود؟
جواب: خیر گاهی یک اسم، گاهی یک فعل جمله فعلیه وگاهی یک جمله اسمیه، حال می شوند.

 

حال مفرد

انواع حال :

حال جمله اسمیه :
حال جمله فعلیه

1-حال مفرد:اسمی است نکره، منصوب و مشتق که از نظر تعداد وجنس با صاحب حال مطابقت دارد:
جاء التلمیذ ضاحکا -جاء التلمیذان ضاحکین- جاء التلمیذ ضاحکین
جاءت التلمیذه ضاحکه -جاء التلمیذتان ضاحکتین- جاء التلمیذات ضاحکاتٍ
منظور از حال مفرد این است که حال یک اسم باشد جمله نباشد و این اسم ممکن است از نظر تعداد، مفرد، مثنی یا جمع باشد بنابراین دراینجا «مفرد» به معنی یکی بودن نیست.به مثال های بالا دقت کنید
گاهی یک جمله، حالت را بیان می کند که به آن «جمله حالیه» می گویند جلمه حالیه محلا منصوب می باشد.
2-حال جمله اسمیه:
گاهی یک جمله اسمیه حالت را بیان می کندکه این جمله اسمیه، خودش دارای مبتدا و خبر است
معمولا در شروع جمله حالیه اسمیه، حرف «و» قراردارد که به آن «واوحالیه» می گویند که درهنگام ترجمه به صورت«در حالیکه»ترجمه می شود.
جاء الطفل و هو ضاحک کودک آمد در حالیکه او می خندید
جاء الاطفال و هم ضاحکون تصلی المومنات و هن خاشعات
3-حال جمله فعلیه:
گاهی نیز یک فعلماضی ویا مضارع حالت را بیان می کند که این فعل خودش یک جمله فعلیه محسوب می شود بنابراین به این نوع حال «حال جمله فعلیه » میگویند.جمله حالیه فعلیه
جاء الطفل یضحک کودک آمد در حالیکه می خندید
اخذت الکتاب و قد دفعت قیمته کتاب را گرفتم در حالیکه قیمت آن را پرداخته بودم
جاووا اباهم عشاء یبکون هنگم شب نزد پدرشان آمدند در حالیکه گریه میکردند
صاح الفارس وقد یئس من فرسه سوار کار فریاد زد در حالیکه از اسبش ناامید شده بود

خلاصه انواع حال:
نوع حال نوع اعراب
کلماتی که حال می شوند اسم مفرد منصوب ظاهرا
فعل جمله حالیهفعلیه منصوب محلا
مبتدا و خبر جمله حالیه اسمیه منصوب محلا
چند تذکر –ذوالحال باید معرفه باشد.
ذوالحال نقش نیست بلکه خود ذوالحال ممکن است فاعل یا مفعول و یا نائب فاعل باشد بنابراین می توان نتیجه گرفت که ذوالحال گاهی ممکن است اسم وگاهی ضمیر بارز گاهی ضمیر مستتر باشد.
حال از نظر تعداد وجنس تابع ذوالحال است –یک جمله می تواند چندین حال داشته باشد-جمله حالیه، محلا منصوب است.
در حال جمله اسمیه دقت کنید که اعراب خبر مثل همیشه مرفوع است و نباید با حال مفرد اشتباه شود.

روش ترجمه انواع حال
-حال مفرد را میتوان به صورت قید حالت «ان» «با» و … ترجمه کرد و یا به صورت یک جمله با مقدمه «در حالیکه »«جاء الرجل ضاحکا» مرد خندان/با خنده آمد و یا مرد آمد در حالیکه خندان بود
با دقت در ترجمه جمله حالیه متوجه می شوید که گاهی با اینکه جمله حالیه یک فعل مضارع است ولی در ترجمه به صورت ماضی استمراری ترجمه شده بنابراین می توان گفت که :
چگونگی ترجمه زمان حال به زمان جمله قبل از آن یعنی جمله اصلیبستگی دارد به این صورت که اگر جمله اصلی ماضی باشد حال را نیز به صورت ماضی ترجمه میکنیم:
بنابراین: اگر جمله قبل از حال، دارای فعل ماضی باشد جمله های حالیه را به ترتیب زیر ترجمه می کنیم:
الف اگر جمله حالیه،یک فعل مضارع و یا یک جمله اسمیه باشد،آن را به صورت «ماضی استمراری» ترجمه میکنیم:
جمله اصلی ماضی+حال مضارع<= ماضی استمراری رجع الطفل یضحک کودک بازگشت در حالیکه می خندید
جمله اصلی ماضی+حال جمله اسمیه<= ماضی استمراری رجع الطفل وهو ضاحک کودک بازگشت در حالیکه می خندید
باگر جمله حالیه ،یک فعل ماضی باشد،آن را به صورت ماضی بعیدو یا ماضی ساده ترجمه میکنیم:
جمله اصلیماضی+حالماضی<= ماضی بعید خرج الطالب و قد کتب درسه
دانش آموز بیرون رفت در حالیکه درسش را نوشته بود
نکته مهم: «تفاوت جمله حالیه با جمله وصفیه»
از نظر لفظ جمله حالیه جمله ای است که برای یک اسم معرفهذوالحال به کار می رود در صورتی که جمله وصفیه جمله ای است که برای یک اسم نکرهموصوف به کار می رود.
از نظر معنی:در ترجمه جمله اسمیه از کلمه «در حالیکه» استفاده می شود و حالت را بیان می کند ولی درترجمه جمله وصفیه بعد از ترجمه اسم نکره از کلمه«که» استفاده می شود.
جاءت الطالبه تضحک آمد دانش آموز در حالیکه می خندید
جاءت طالبه تضحک آمد دانش آموزی که می خندید
تمرین 48
در جملات زیر حال و نوع آن را مشخص کنید.ضمنا ذوالحال را نیزمشخص کنید
-یا اولادی اسلمتم طائعین وهاجرتم مختارین -نظرت الخنساء الی الافق قائله
-انی یدوم لها الصفاء و قد فقدت اباها واخویها -رایت صدیقی یمشی فی السوق
-ابتعد الرجل و هو ضاحک -یعیش الفقراء مظلومین
«سؤالات چهارگزینه ای»
241- عین السؤال المناسب للعباره التالیه «نهض أویس من مکانه حزیناً»:
1کیف نهض أویس؟ 2أنی نهض أویس من مکانه؟
3لماذا نهض اویس؟ متی نهض اویس من مکانه؟
242-ای کلمه لاتناسب الفراغ لاسلوب الحال؟ سراسری تجربی-78
«خرج الطلاب من جلسه الامتحان ……….»
1إبتساماً 2فرحین 3ضاحکین 4یبتسمون
243- کدام پاسخ در برگیرندة حال نیست؟ سراسری هنر-74
1رأیت التلمیذ و هو یکتب الدرس 2رأیت تملیذ المدرسه یکتب الدرس
3رأیت تلمیذاً یکتب الدرس 4رأیت التلمیذ یکتب الدرس
244-فی ای جواب جاء الحال؟
1جاءت امرأه تسجع ابناءها إلی الحرب 2جاءت الخنساءُ أولادها إلی الحرب
3تستقبل الخنساء العادین من ساحه المعرکه4کان أویس مشتاقاً لزیاره النبی
245-ما هو الصحیح للفراغ «الطالبات یستمعن ألی الدرس ……..» :
1صامته 2صامتات 3صامتین 4صامتات
246-عین الخطا للفراغ فی اسلوب الحال «رأیت الرجال …….. فی غرفه المدیر»:
1وهم جالسون 2یجلسون 3و هم جالسین 4جالسین
247-ما هو الصحیح للفراغ «جاءَ الأطفال و هم ………..»:
1فرحین 2فرحون 3فرحاً 4فرحه
248-میز الخطا للفراغ لایجاد اسلوب الحال:«هجم المسلمون علی الاعداء …..» سراسری هنر 78
1مکبرین 2و هم مکبرون 3و هم یکبرون 4و هم مکبرین
249-عین «الوال» الحالیه: سراسری هنر 82
1 وافجر و لیال عشر… 2لاتطلب و لا تسأل ما لافائده فیه
3هولاء یدعون ربهم و یطلبون منه العزه 4تقدمت الامه و هی تدعو ألی العمل
250-عین الاصح و الادق فی الترجمه «نظر الی السماء یفتش عن موضع الشمس»:
1به آسمان نگاه کرد و به دنبال محل خورشید گشت.
2به آسمان نگاه می کرد در حالیکه به دنبال محل خورشید می گشت.
3به آسمان نگاه کرد در حالیکه به دنبال محل خورشید می گشت.
4به آسمان نگاه کرد در حالیکه به دنبال محل خورشید می گردد.

 

تمییز
اسمی است منصوب، نکره و جامد که ابهام کلمه یا جملة قبل از خود را از بین می برد.
به این جمله دقت کنید «محمد افضل منک» محمد از تو برتر است
با دقت در این جمله متوجه می شوید که کلمة «افضل» برتر ابهام دارد زیرا این سؤال برای شنونده مطرح می شود که از چه نظر محمد برتر است؟ از نظر ایمان یا ثروت یا تلاش یا کار و ………..؟ کدامیک؟
بنابراین کلمة «افضل» برتر به دلیل ابهام نیاز به تمییز دارد تا ابهام آن را از بین ببرد:
«محمد افضل منک ایماناً» محمد از تو برتر است از نظر ایمان و یا «مالاً، اجتهاداً، عملاً و …»
تذکر: در ترجمة تمییز می توان از کلماتی مانند:«از جهت، از نظر» استفاده کرد.
اکنون که با تمییز آشنا شدیم می خواهیم بدانیم که در چه مواردی ابهام وجود دارد و یا به عبارتی دیگر، تمییز در چه مواردی استفاده می شود؟
مواردی، که در آن تمییز به کار می رود عبارتند از:
1-بعد از اسم تفضیل
کان اصدق الناس قولاً ان اکمل المومنین ایماناً احسنهم اخلاقاً
صادق ترین مردم بود از نظر سخن همانا کامل ترین مؤمنان از نظر ایمان بهترین آن ها را از نظر اخلاق است
الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثواباً نیکی های ماندگار در نزد پروردگارت بهتر است از نظر ثواب
2-بعد از فعل های دارای ابهام
برخی از فعل ها در جمله طوری بیان می شوند که دارای ابهام می شوند بطوریکه در ذهن شنونده سؤال «از چه نظر- از چه چیز» بوجود می آید بعضی از این فعل ها عبارتند از:
حسن نیکو شد- کبر بزرگ شد- طابخوب و نیکو شد- زاد زیاد کرد- ازدادزیاد شد- تقدم پیشرفت کرد- ملا پر کرد امتلا پر شد- فجر شکافت- کفی ب … کافی شد……
مانند: حسن الولد ادباً یتقدم الشعب علماً طابت الارض تربه
کفی بالله شهیداً ملأ القدح ماء رب زدنی علماً
3-بعد از کلماتی که بیانگر مقدار هستند وزن، پیمانه، مساحت، طول و …
اسم منصوبی که بعد از موارد زیر قرار می گیرد تمییز است.
الف واحد وزن
عندی مثقال ذهباً لیست فی قلبی ذره حسداً
نزد من یک مثقال طلا است در قلب من ذره ای حسادت نیست
بواحد پیمانه حجم
اشتریت مترین قماشاً خریدم دو متر پارچه
4- معدودها تمییز هستند.
اعداد نیز دارای ابهام هستند زیرا زمانیکه عدد را بیان می کنیم اگر معدود نداشته باشد، شنونده نمی داند که آن عدد تعداد چه چیزی را بیان می کند بنابراین معدودها نیز به نوعی تمییز هستند حتی اگر اعرابشان منصوب نباشند معدود اعداد 3 تا 10 مجرور است ولی تمییز محسوب می شود.
فی الصف سبعه طلاب در کلاس هفت دانش آموز وجود دارد
- بعد از «کم» استفهام سؤالی اسم منصوبی قرار می گیرد که تمییز است: کم رجلاً فی البیت؟ چند مرد در خانه است؟

تذکر مهم
تفاوت حال مفرد و تمییز: حال مفرد و تمییز هر دو، اسم نکره و منصوب هستند ولی مهمترین تفاوت آن دو در این است که معمولاً حال مفرد مشتق است ولی تمییز جامد است.
ترجمة تمییز
اگرچه در ترجمة تمییز می توانیم از کلماتی مانند از نظر، از جهت، از لحاظ … استفاده کنیم ولی برای ترجمة روان تر و دقیق تر به صورت زیر عمل می کنیم:
• اگر تمییز، برای اسم تفضیل باشد به طور یک جا اسم تفضیل+ تمییز ترجمه می شود. مانند:
«اکثراً اجتهداً» : پر تلاش تر «افضل اخلاقاً» خوش اخلاق تر
«افضل ایماناً» : با ایمان تر «أصدق الناس قولاً»: راستگو ترین مردم
• اگر تمییز برای فعل لازم بیاید، به صورت فاعل ترجمه می شود:
حسن الولد ادباً ادب فرزند نیکو شد یتقدم الشعب علماً علم ملت پیشرفت می کند
• اگر تمییز برای فعل متعدی بیاید، به صورت مفعول ترجمه می شود. را، با
شربت قدحاً لبناً نوشیدم یک ظرف شیر را ملأت القدح ماء ظرف را با‌ آب پر کردم
رب زدنی علماً پروردگارا، علم من را زیاد کن
• و گاهی نیز تمییز را با استفاده از کلماتی مانند از لحاظ، از… ترجمه می کنیم
کفی بالله شهیداً خداوند از لحاظ گواه بودن کافی است

تمرین 49
تمییز را در عبارت های زیر مشخص کنید.
- من الذی ارفع شأناً و اعز مقاماً؟
- کان بین الناس احسنهم عملاً
- هو خیر الناس ایماناً
- فجرنا الارض عیوناً
- طاب الرجل خلقاً
- ان الشجره البریه اصلب عوداً و الرواتع الخضره ارق جلوداً.
«سؤالات چهار گزینه ای»
251-میز الصحیح للفراغ «اصبح اکثر الناس ……»:
1متکلماً 2مؤدباً 3صبوراً 4صبراً
252-ما هو التمییز المناسب للفراغ؟«هو افضل منی ……..»: سراسری ریاضی 77
1عالماً 2علماء 3علماً 4معلوماً
253- فی أی عباره ماجاء التمییز؟
1یدرس الطالب نشیطاً 2أنا اکثر منک نشاطاً
3أنفقته منا شعیراً 4یحصد الزارع المزروعه قحماً
254-فی ای عباره جاء التمییز؟
1وجدته متوکلاً علی ربه 2یتوکل المسلم علی الله توکلاً
3کان المظلوم متوکلاً علی ربه 4ازداد السلمون توکلاً علی الله
255-ما هو الصحیح للفراغین «اکمل الناس …………. أحسنهم ………..»:
1ایماناً –خالقاً 2ایماناً- خلقاً 3مومناً- أدبا 4عاقلاً-عملاً
256-عین ما لیس فیه التمییز:
1أرسل الله نبیاً عذا القوم 2اشر الناس عملاً اقلهم قولاً
3کان افضل الناس مالاً 4تتقدم الطالبه علماُ
257-عین ما لیس فیه التمییز:
1کبر مقتاً عندالله 2ان الشجره البریه اصلب عوداً
3جعل الله النبی هادیاً للناس 4الروانع الخضره ارق جلوداً
258-عین الخطا فی تعیین اصل التمییز: سراسری ریاضی 79
1و فجرنا الارض عیوناً= مفعول به 2و کانوا اکثر قوه = مفعول به
3و من أحسن قولاً = مبتدا 4هو افصح منی لساناً- مبتدا
259-میز الصحیح فی ایجاد اسلوب التمییز: سراسری تجربی 79
1لا تکن غاضباً امام کل صغیره 2غضباً علی الظالمین و الاعداء
3انهزم العدو من المعرکه غضبان 4ازداد العدو غضباً من انتصارنا
260- عین الخطا فی الترجمه:
1انه احسن المؤمنین ایماناً / همانا او با ایمان ترین مؤمنان است.
2فجرنا الارض عیوناً / چشمه های زمین را شکافتیم.
3حسن الولد ادباً / ادب فرزند نیکو شد
4طابت الطالبه خلقاً / شاگرد اخلاقش را نیکو کرد.

 

مستثنی جملة استثناء
گاهی در بعضی از جملات، حکمی را دربارة مجموعه ای بیان می کنیم که این حکم، شامل همة اعضای این مجموعه می باشد. مانند: «نجح التلامیذ» = دانش آموزان موفق شدند سپس فردی را از این حکم خارج می کنیم که این فرد خودش جزئی از آن مجموعه بوده «نجح التلامیذ الا المتکاسل» = همة دانش آموزان موفق شدند غیر از تنبل به چنین جمله ای که فردی را از یک حکم استثناء می کنیم، جملة «استثناء» می گویند که معمولاً دارای «الا» ادات استثناء می باشد و به اسمی که بعد از «ألا» قرار می گیرد «مستثنی» می گویند. یعنی اسمی که استثناء شده و یا از حکم خارج شده و به مجموعه ای که حکم دربارة آن بیان شده و مستثنی جزئی از آن مجموعه بوده «مستثنی منه» می گویند.
نجح التلامیذ ألا المتکاسل همة دانش آموزان موفق شدند غیر از تنبل
جلس الحاضرون ألا الطخیب حاضران نشستند غیر از سخران
انواع مستثنی
تام کامل
مفرغ خالی شده
1-اگر مستثنی منه در جمله ذکر شده باشد، مستثنی را «تام» می نامند.
جمله+ مستثنی منه+ ألا+ مستثنی
2-و اگر مستثنی منه از جمله حذف شده باشد، مستثنی را «مفرغ» می نامند.
جمله+ ألا+ مستثنی
«ما جاء إلا الطفل» «نیامد مگر کودک»
• مستثنی منه نقش نیست بلکه خودش ممکن است فاعل، مفعول، مبتدا، خبر و … باشد.
• مستثنای مفرغ معمولاً دارای جملة منفی و یا سؤالی می باشد.
• مستثنی نقش است
اعراب مستثنی تام/ مفرغ
الف- اعراب مستثنای تام همیشه منصوب است مانند المتکاسل و الخطیب در مثال‌های بالا
ب-اعراب مستثنای مفرغ به جملة قبل از «الا» بستگی دارد.
در این صورت برای تعیین اعراب مستثنای مفرغ به یکی از دو روش زیر می توان عمل کرد:
1- «ألا» را موقتاً از جمله حذف می کنیم و سعی می کنیم که کمبود جملة قبل از ألا را با مستثنی جبران کنیم.
به عبارت دیگر: مستثنی بدون ألا هر نقشی که گرفت، اعراب همان نقش را برایش قرار می دهیم
«ما ذهب ألا محمد» ما ذهب ألا محمد
«ما ذهب ألا محمد» نرف مگر محمد
«ما ضرب الحارس ألا السارق» ما ضرب الحارس الا السارق ما ضرب الحارس ألا السارق نگهبان نزد مگر دزد را
«ما کتب التلمیذ ألا الرساله» ما کتب التلمیذ ألا الرساله ما کتب التلمیذ ألا الرساله دانش آموز ننوشت مگر نامه را
2-روش دوم اینکه، با دقت در معنی، نقش مستثنی منه محذوف را تشخیص داده و اعراب آن را به مصتثنای مفرغ می دهیم برای انجام این روش می توانیم در ذهن خود یک مستثنی منه به جمله اضافه کنیم»
«أحد» : کسی یا «شیء» : چیزی
ما ذهب ألا محمد ما ذهب احذ ألا محمد = نرفت کسی غیر از محمد
ما ضرب الحارس ألا السارق ما ضرب الحارس احداً ألا السارق = نگهبان کسی را نزد غیر از سارق
ما کتب التملمیذ ألا الرساله ما کتب التلمیذ شیئاً ألا الرساله= دانش آموز چیزی را ننوشت غیر از نامه
بنابراین:
- اعراب مستثنای مفرغ ممکن است مرفوع و یا منصوب باشد و آن بستگی به جملة قبل از «ألا» دارد و در حقیقت مستثنای مفرغ، جزئی از جملة قبل از «ألا» است زیرا جملة قبل از «ألا» به دلیل نداشتن مستثنی منه، ناقص شده و مستثنای مفرغ باید با گرفتن اعراب مستثنی منه محذوف، این نقص را جبران کند.

تکرار و تمرین:
لم یصل ألی الغایه ألا الصابر مفرغ لم یصل أحد ألی الغایه ألا الصابر = کسی نرسید به هدف مگر صابر
لا نقل ألا الحق مفرغ لا تقل شیئاً ألا الحق = چیزی را نگو مگر حق
لیس القصد ألا الحق مقرغ لیس شیئاً ألا الحق = چیزی قصد و هدف نیست مگر حق
- در این سه جمله، مستثنی منه محذوف به ترتیب نقش فاعل، مفعول به و خبر لیس را داشته بنابراین مستثنی منه ممکن است هر نقشی داشته باشد.

نکتة ترجمه:
استثنای مفرغ مفهوم حصر و اختصاص دارد به همین دلیل برای ترجمة روان تر و بهتر، از کلمة «فقط» در ترجمه استفاده می کنیم و جملة منفی یا سؤالی را به صورت مثبت ترجمه می کنیم:
«ما ذهب ألا محمد» نرفت مگر محمد «ترجمة صحیح تر و روان تر»
فقط محمد رفت.
«ما ضرب الحارس ألا السارق» نگهبان نزد مگر سارق را
نگبهان فقط سارق را زد.
«ما کتب التلمیذ ألا العربیه» دانش آموز ننوشت مگر عربی را
فقط خوبی ها را طلب کن.
«لا تطلب ألا الحسنات » طلب مکن مگر خوبی ها را
فقط خوبی ها را طلب کن.
«لا یتمتع بهذه القدره ألا الخفاش» بهره نمی برد از این توانایی مگر خفاش
فقط خفاش از این توانایی بهره می برد.
چند تذکر:
? مستثنی منه گاهی ممکن است به صورت ضمیر باشد سجدوا ألا ابلیس تام همة آن ها سجده کردند غیر از شیطان
? گاهی ممکن است مستثنی یک اسم مبنی باشد در این صورت اعرابش محلی است.
ان الانسان لفی خسر ذلا الذین آمنوا …. انسان در زیان است مگر کسانی که ایمان آوردند …
? مستثنی اگر مرفوع باشد حتماً «مفرغ» است.

تمرین 50
در عبارت های زیر مستثنی منه و مستثنی را مشخص کنید و نوع مستثنی را بنویسید.
- لا ینجح فی هذه الحیاه ألا المجدون - ما کنتم ألا خاشعین
- یضیعون العمر ألا اصحاب اخلاق الکریمه - ما رأیت ألا الطالبات
- لا تساعدها عند الطیران ألا آذانها - لا یقال ألا الحق

«سؤالات چهارگزینه ای»
261- میز الصحیح للفراغ «لا ینجح فی هذه الحیاه ألا ………….»:
1المجدین 2المجدون 3المجدین 4المجدات
262-لا یفوز الناس ألا ………….. منهم»:
1المجدین 2المجدون 3المجدات 4المجدا
263-املأ للفراغ بالمستثنی المناسب «التلمیذات نجحن فی الامتحان ألا ……. منهن»: آزاد تجربی 80
264-کدام گزینه در برگیرندة مستثنی مفرغ نیست؟
1ما جاء ألی المدرسه ألا حمید 2لیس القصد ألا الحق
3لا تقل ألا الحق 4کل شیء هالک ألا وجهه
265-عین المستثنی المفرغ:
1کل شی هالک ألا وجهه 2لم یشاهد هناک ألا جماعتین
3کل شیء یرخص أذا کثر ألا الادب 4أن الانسان لفی خسر ألا الذین آمنوا
266- عین العباره الصحیحه: سراسری انسانی 76
1لا ینجح فی الحیاه ألا الصادقین 2نجحت طالبات الصاف ألا طالبتان
3ما نجح أحد ألا تلامیذ هذه المدرسه 4ما نجح فی الامتحان ألا طالبه واحده
267-میز الصحیح للفراغ فی العباره التالیه «لا سیمع من بین الاشجار ألا ….»: سراسری انسانی 78
1أصوات طیور 2اصوات الطیور 3صوت العصافیر 4صوت العصافیر
268-ما هو الصحیح؟ سراسری ریاضی 77
1لا یرجو الناس بالاخره ألا المؤمنین منهم 2لا یخاف الله ألا الصادقین
3ما کان القصد ألا سرورک 4هل جزاء المجتهد ألا النجاح؟
269- در کدام عبارت مستثنی مفرغ نیست؟ انسانی 77
1لا یدخل الصف ألا علی 2ما جاء الطلاب ألا واحداً
3لا أقول ألا الحق 4ما نجح ألا محمد
270-عین الاصح و الادق فی الترجمه «لا تساعدها عند الطیران ألا آذانها»:
1در هنگام پرواز او را کمک نمی کند مگر گوشهایش
2کسی او را در هنگام پرواز کمک نمی کند مگر گوشهایش
3فقط گوشهایش او را در هنگام پرواز کمک می کند
4تنها گوشهایش را در هنگام پرواز کمک می کند

 

منادی :

منادی منادا یعنی اسمی که صدا زده می شود. معمولاً قبل از منادی، «یا» قرار می‌گیرد که به آن حرف ندا می گویند.
یا علی اجلس هنا ای علی بنشین اینجا
انواع منادی و اعراب آن
1-منادای مضاف منصوب
اگر منادی به همراه خودش، مضاف الیه داشته باشد به این نوع منادی، «منادای مضاف» می گویند بنابراین منادای مضاف دو قسمتی است مضاف+ مضاف الیه اعراب منادای مضاف، منصوب می باشد:
یا طلب العلم
یا عبدالله یا روح الله یا صاحب الزمان یا رب العالمین یا ربنا
و نمونه های دیگری از منادای مضاف که به صورت های دیگری منصوب هستند:
یا ذا الجلال یا ابا الفضل یا ابا عبدالله یا طفلی محمد یا مسلمی العالم
یا مؤمنات الوطن یا ولدی
2-منادای علم: مبنی بر ضم َ
هرگاه یک اسم علم اسم خاص منادی شود اعرابش مبنی بر ضم می باشد. مانند:
یا محمد، یا علی، یا فاطمه، یا قدس، یا مریم، یا عقیل، یا سلمان
3-ای/ ایه مبنی بر ضم
هرگاه بخواهیم یک اسم «ال» دار را صدا بزنیم باید قبل از آن «ایها» برای مذکر و یا «ایتها» برای مؤنث قرار دهیم در این صورت بر خلاف تصور ما - «ای» و یا «ایت» منادی محسوب می شود و اعرابش مبنی بر ضم است و آن اسم «ال» دار منادی نیست بلکه فقط از نظر اعراب، تابع «ای /ایت» است بنابراین همیشه مرفوع می باشد.
یا ایها الطالب یا ایتها الطالبه یا ایها المسلمون
منادی بر ضم منادی مبنی بر ضم منادی مبنی بر ضم
4-منادای نکرة مقصوده مبنی بر ضم
اگر بخواهیم اسم نکره ای را صدا بزنیم که جزء هیچ یک از انواع گفته شده نیست چون آن را نمی شناسیم و برای ما ناآشنا است «نکره» می باشد و چون آن اسم نکره، مورد نظر و قصد ما است «مقصوده» می باشد بنابراین به این نوع منادی «منادای نکرة مقصوده» می گویند که اعرابش مبنی بر ضمن می باشد همانند منادای علم
یا تلمیذ ای دانش آموز یا رجل ای مرد یا امرأه ای زن
خلاصه انواع منادی
انواع منادی
منادای مضاف منصوب یا + مضاف + مضاف الیه جرور
منادای علم مبنی بر ضم یا+ اسم علم
ای/ایه مبنی بر ضم یا+ایها/ایتها+ اسم«ال» دار مرفوع»
نکره مقصوده مبنی بر ضم یا+ اسم نکره
تذکر: از انواع منادی سه نوع آن، مبنی بر ضم است و مبنی شدن در اینجا به این مفهوم است که منادی نمی نواند تنوین بگیرد.
نکات:
لفظ «الله» اسم علم است و به دو صورت منادی می شود:
الف- یا الله مبنی بر ضم
بحرف «یا» حذف شده و به جای آن «مّ» میم مشدد به آخر آن اضافه می شود.
یا الله +مّ= اللهم مبنی بر ضم
گاهی ممکن است حرف «یا» حرف ندا از ابتدای همة انواع منادی، حذف می شود، در این صورت هیچ مشکلی در جمله بوجود نمی آید و منادی با توجه به نوعش اعراب می‌گیرد البته وجود حرف ندا، از ساختار و مخصوصاً از معنی جمله، درک می شود به این صورت که: بعد از منادی اکثراً فعل دستوری امر، نهی و یا صیغة مخاطب قرار می گیرد.
مانند:
«ربنا آتنا فی الدنیا حسنه …» در اصل «یا ربنا» بوده و «آتنا» فعل امر است. ای پروردگار ما، عطا کن به ما در دنیا نیکی را
«ربنا أنت تعلم حوائجنا» «یا ربنت» و «تعلم» فعل مضارع مخاطب می باشد ای پروردگار ما، تو می دانی نیازهای ما را»
«حسن تذهب أم تبقی» «یا حسن» «تذهب» فعل مضارع مخاطب ای حسن می‌روی یا می مانی؟»
موارد خاص
1- در کتاب درسی نوع دیگری از منادای نکره بیان شده که اعرابش منصوب است و دارای تنوین نصب است.
یا بصیراً بالعباد یا غنیا لا یفتقر یا صادقاً لا یخلف
ممکن است که در تشخیص این منادای نکره با منادای نکره مقصوده که اعرابش مبنی بر ضم است دچار اشتباه شویم اما این منادای نکره اعرابش منصوب است و تنوین می‌گیرد معرب است و شرطی دارد: اینکه بعد از آن، معمولاً جار و مجرور قرار می‌گیرد و یا فعلی می آید که دربارة آن اسم نکره توضیح می دهد به این صورت که در هنگام ترجمه بین آن فعل و اسم نکره در ترجمه از حرف «که» استفاده می شود.به نوعی جملة وصفیه است
یا غنیاً لایفتقر: ای بی نیازی که فقیر نمی شود.نیارمند نمی شود
یا صادقاً لا یخلف: ای راستگویی که خلف وعده نمی کند.خلاف وعده اش عمل نمی‌کند
بنابراین اگر یکی از دو شرط جار و مجرور و یا فعل توضیحی وجود نداشته باشد نوع منادی تفاوت دارد مانند:
«یا طالبه خذی ورقتک» : ای دانش آموز! بردار برگه ات را
«خذی» فعل امر است به معنی بردار و یا بگیر اما دربارة دانش آموز توضیح نمی دهد چون در ترجمه از حرف «که» استفاده نشده است.
2-اگر منادی مضاف به ضمیر «ی» باشد اعرابش تقدیری است منصوب تقدیراً
یا ربی یا قومی یا ولدی یا أبی یا أخی
اما گاهی مضاف الیه یعنی ضمیر «ی» حذف می شود و به جای آن به مضاف کسره می‌دهند که این کسره علامت اعراب نیست و فقط به جای مضاف الیه محذوف قرار گرفته و همچنان منادی تقدیراً منصوب است.
یا ربی= یا رب ای پروردگار من یا قومی= یا قوم ای قوم من
بنابراین هیچ منادایی مجرور نمی شود و اگر منادی کسره داشت حتماً منادای مضاف به «ی» است و تقدیراً منصوب می باشد.

تمرین51
در عبارت های زیر، منادی و نوع آن را مشخص کنید.
- ماذا تقولین؟ یا سمیره - یا قارون، أحسن ألی الفقراء
- یا عبدالله توبوا……. - یا قدس یا قلعه الصادمین
- ایها الاعزاء لقد کرم الاسلام العلم و العلما - ایها الوزیر
- ماذا عندک من الاخبار؟ - سیدی أین بیت النبی ص؟
- یا بنی هاشم، یا بنی عبدالمطلب - اخی ما الفائده فی ثروه وراءها لعنه الناس؟

«سؤالات چهار گزینه ای»
271- عین الصحیح فی النداء:
1یا ارحم الراحمین 2یا راحمی المظلومین 3یا قدس 4یا ایها الصابرین
272-عین الصحیح للفراغ یا ایتها …….:
1المسلمون 2المسلمات 3المسلمات 4المسلمات
273-میز الصحیح للفراغ «یا …… النعما و الجود»:
1ذا 2ذو 3ذی 4صاحب
274-عین الخطا فی منادی: سراسری زبان 83
1یا سمیعاً لدعواتنا، اغثنا 2یا ذا العفو و المغفره ارحمنا
3مسلمی العالم، اتحدوا ضد المستکبرین 4ایها الظالمین قللوا من هذا الظلم
275-ما هو الصحیح فی النداء:
1یا ذا الاحسان 2یا طالبه 3یا طالبه فی المدرسه 4یا رافع الدرجات
276-منادی و اعراب آن در آیه شریفه «یا ایتها النفس المطمئنه» کدام است؟سراسری هنر 73
1ایه-مینی بر ضم 2ایتها- رفع 3النفس- رفع 4المطمئنه- مبنی بر ضم
277-ما هو الخطا عن العباره التالیه «ربنا یا الله لا تزع قلوبنا بعد أذهدیتنا»:
1الله: منادی علم 2رب: منصوب 3رب: منادی علم 4الله: مبنی علی الضم
278-فی ذی عباره جاء المنادی:
1أخی امیر البلاد 2أخی توکل علی الله 3ربنا یعلم ما نعمل 4ربی حکیم و کریم
279-عین العباره التی حذفت فیها اداه النداء:
1صادق الوعد أعمل بوعدک 2ذبکم اعلم بما فی صدورکم
3ربنا الذی أعطی کل شیء خلقه ثم هدی
4آل بیت رسول الله محبوبوم عند جمیه السلمین
280-عین ما لیس فیه منادی:
1ربی اجعلنی فی رحمتک 2مریم اسجدی مع الساجدین
3ربنا سخر لنا اللیل و النهار 4عبدالله لاتکذب و أنت تعلم الحق

 

 

موصول

نكته ي 2 : اتصال دهنده ها ( اسماء موصول ) هم در آغاز جمله مي آيند و هم در وسط جمله ، به دو جمله ي زير دقت كنيد :

1-  اَلإنْسانُ الَّذي يَجْتَهِدُ ، يَنْجَحُ .       انساني كه تلاش مي كند، موفق مي شود.

2-  الَّذي يَجْتَهِدُ فَـهُو يَـنْجَحٌ.             كسي كه تلاش مي كند، موفق مي شود.

همان طور كه مي بيند علاوه بر تغيير در محل استفاده ، معناي كلمه ي ارتباطي ( اسم موصول ) هم تغيير پيدا كرده است.

اسم موصول ها دو نوع هستند : 1) موصول خاص    2) موصول عام ( مشترك )

1) تعريف موصول خاص : موصولي است كه براي مفرد ، مثني ، جمع ، مذكّر و مؤنث صيغه ي مخصوص دارد و مخصوص انسان ها به كار مي رود حالا به جدول زير نگاه كنيد  :

	مذكّر	مؤنث	معادل فارسي
مفرد	الَّذي	الَّتي	كه ، كسي كه ، چيزي كه
جمع	الَّذينَ	اَلَّاتي	كساني كه ، كه

       ياد آوري : اسم هاي موصول صيغه ي « مثنّي » هم دارند كه آنها را بعداً مي خوانيم.

الَّلذان و الَّذين  ( مثنی مذکر )      الَّلتان و الَّلتین   ( مثنی مونث ) که هردو معربند

نكته ي 3 : موصول خاص در عربي براساس اسم يا كلمه ي ما قبل خود تغيير مي كند ، مانند:

1-ألْمؤمِنُ الَّذي يَعْمَلُ الصّالحاتِ يَنْجَحُ .             ( مفرد مذكّر)

2-ألْمؤمِنةُ الَّتي تَعْمَلُ الصّالحاتِ تَنْجَحُ .            ( مفرد مؤنث )

3-ألْمؤمنونَ الّذينَ يَعْمَلونَ الصّالحاتِ يَنْجَحُونَ .   ( جمع مذكّر )

4-ألْمؤمناتُ الّاتي يَعْمَلْنَ الصّالحاتِ يَنْجَحْنَ .     ( جمع مؤنث )

2 ) تعريف موصول عام ( مشترك ) : موصولي است كه براي مذكر و مؤنث و همين طور براي مفرد ، مثني و جمع وبراي موجودات مختلف يكسان به كار مي رود ، موصول هاي عام عبارتند از :

الف)  مَنْ   : كسي كه ، كسانيكه                   ب)  ما :   چيزي كه ، چيز هايي كه ، آن چه

نكته ي 4 : اسم هاي موصول عام ( مشترك ) هم در آغاز جمله مي آيند و هم در وسط جمله ، اسم موصول « مَنْ » غالباً براي عاقل ( انسان )  و اسم موصول « ما » غالباً براي غير عاقل (غير انسان) به كار مي رود.

● وَ مِن النّاس مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دونِ الله أنداداً . ( بقره /  165 )     ● ما عِنْدالله باقٍ . (نحل / 96)

نكته ي 5 : به كار بردهاي مختلف كلمات « مَنْ »  و « ما » توجه كنيد.

  ــ عَلَّمْ مَنْ لا يَعْلَمُ .( اسم موصول )      ــ اِعْمَلْ بِما تَعَلَّمْتَ . ( اسم موصول )    

   ــ مَنْ أنْتَ ؟ ( اسم استفهام )

ــ ما ذَهَبْتُ إلي المَدْرسِة. ( حرف نفي )   ــ  ما هُوَ ؟ ( اسم استفهام )

 

                                  مذكر                      الّـَـذي                      الَّـذينَ

۱- اسم موصول خاص                       ( كه ، كسي كه ، چيزي كه )         ( كساني كه ، كه )

                                 مؤنث                      الَّــتـي                      اَلــَّاتي

                                                        ( كه ، كسي كه ، چيزي كه )         ( كساني كه ، كه )

2- عام ( مشترك )        مَــنْ  ( براي عاقل )                                 ما  ( براي غير عاقل )

                           ( كسي كه ، كساني كه                                      ( چيزي كه ، چيز هايي كه ، آنچه)

 

اسم فاعل ومفعول

   در قواعد اين درس ( درس چهارم ) با اسم فاعل و اسم مفعول در ثلاثي مجرد و مزيد  و نحوه ي ساخت آنها ، آشنا مي شويم.

1)اسم فاعل :  همانند فاعل بر كننده ي كار دلالت و بر دو نوع است .

    الف) اسم فاعل در ثلاثي مجرد ،                              ب) اسم فاعل در ثلاثي مزيد

الف) ساخت اسم فاعل در ثلاثي مجرد :

اسم فاعل در ثلاثي مجرد بر وزن فاعل « فاعل » مي آيند ، مانند : كاتِبٌ ، قاسِمٌ ، طاهِرٌ ، غالبٌ ، دافِعٌ ، سابِغٌ  . 

ب) ساخت اسم فاعل ثلاثي مزيد : 

اسم فاعل در ثلاثي مزيد به شرح زير ساخته مي شوند :

1-  فعل مضارع ثلاثي مزيد ( باب هاي مختلف) را در نظر مي گيريم .

2-  به حرف مضارعه ، « ميم مضموم » ( مـُـ ) در اول فعل مي گزاريم .

       حرف ما قبل آخر  « مكسور » ــِــ  مي شود :  مانند :

يُحْسِنُ = مُـحسِن  ،  يُدافِعُ =  مُدافِـعُ    ،  يُحَدِّثُ =  مُحَدِّثُ                              

  نكته مهم : اسم فاعل ها ( ثلاثي مجرد و مزيد ) در عربي قابل صرف اند و شش صيغه دارند ، اينك هر كدام را جداگانه صرف مي كنيم.

 صرف اسم فاعل در ثلاثي مجرد

صرف شش صيغه ي اسم فاعل در ثلاثي مجرد	جنسيت	تعداد	اسم فاعل ثلاثي مجرد	معني
	مذكر	مفرد	كاتِـبٌ	نويسنده مرد
		مثني	كاتِبانِ ( كاتِـبَـيْنِ )	دو نويسنده مرد
		جمع	كاتِـبُونَ ( كاتِبيـنَ )	نويسندگان مرد
	مؤنث	مفرد	كاتِـبَـةٌ	نويسنده زن
		مثني	كاتِبَتانِ ( كاتِـبَـيْنِ )	دو نويسنده زن
		جمع	كاتِـباتٌ	نويسندگان زن

صرف اسم فاعل در ثلاثي مزيد

صرف شش صيغه ي اسم فاعل در ثلاثي مزيد	جنسيت	تعداد	اسم فاعل ثلاثي مجرد	معني
	مذكر	مفرد	مُدافِـعٌ	دفاع كننده مرد
		مثني	مٌدافِـعان ( مُدافِعَيْنِ )	دو دفاع كننده مرد
		جمع	مُدافِِعُونَ ( مُدافِعينَ )	دفاع كنندگان مرد
	مؤنث	مفرد	مُدافِـعَـةٌ	دفاع كننده زن
		مثني	مُدافِعَتان ( مُدافِعَتيْنِ )	دو دفاع كننده زن
		جمع	مُدافِعاتٌ	دفاع كنندگان زن

 

2-  « اسم مفعول » همانند مفعول كلمه اي است كه كار بر روي آن واقع مي شود و بر دو نوع است:

             الف) اسم مفعول ثلاثي مجرد                   ب) اسم مفعول ثلاثي مزيد

الف) ساخت اسم مفعول درثلاثي مجرد : اسم مفعول در ثلاثي مجرد بر وزن مفعول « مفعول » مي آيند ، مانند : مَكْتوبٌ ، مَقْسومٌ ، مَحْمودٌ ، مَغْلوبٌ ، مَعْلومٌ .

 ب) ساخت اسم مفعول درثلاثي مزيد : اسم مفعول در ثلاثي مزيد به شرح زير ساخته مي شوند :

1- فعل مضارع ثلاثي مزيد ( باب هاي مختلف ) را در نظر مي گيريم .

2- به حرف مضارعه ،« ميم مضموم » ( مـُـ ) در اول فعل مي گزاريم .

3- حرف ما قبل آخر را « مفتوح » ــَــ  مي كنيم ، مانند :

يُحْسِنُ = مُحْسَنُ    ،  يُرْسِلُ   =   مُرْسَلُ   ،  يُقَدِّسُ =  مُقَدَّسٌ                            

  نكته مهم : اسم مفعول ها ي( ثلاثي مجرد و مزيد ) در عربي مانند اسم فاعل قابل صرف اند و داراي شش صيغه ( ساخت ) مي باشند ، توجه كنيد :

 صرف اسم مفعول در ثلاثي مجرد

صرف شش صيغه ي اسم مفعول در ثلاثي مجرد	جنسيت	تعداد	اسم فاعل ثلاثي مجرد	معني
	مذكر	مفرد	مَكْتُوبٌ	نوشته شده
		مثني	مَكْتُوبانِ (مَكْتوُبيْنِ )	دو نوشته
		جمع	كاتِبُونَ (مَكْتُوبَينَ )	نوشته ها
	مؤنث	مفرد	مَكْتوبَةٌ	نوشته شده
		مثني	مَكْتُوبَتْانِ ( مَكْتوٌبَتَيْنِ )	دو نوشته
		جمع	مَكْتوباتٌ	نوشته ها

صرف اسم فاعل در ثلاثي مزيد

صرف شش صيغه ي اسم فاعل در ثلاثي مزيد	جنسيت	تعداد	اسم فاعل ثلاثي مجرد	معني
	مذكر	مفرد	مُقَدَّسٌ	تقديس شده
		مثني	مُقَدَّسانِ ( مُقَدَّسَيْنِ )	دو تقديس شده
		جمع	مُقَدَّسُونَ ( مُقَدَّسَينَ )	تقديس شدگان
	مؤنث	مفرد	ُمقَدَّسةٌ	تقديس شده
		مثني	مُقَدَّسَتانِ ( مُقَدَّسَتيْنِ )	دو تقديس شده
		جمع	مُقَدَّساتٌ	تقديس شدگان

نكته ي مهم: به ياد داشته باشيم كه:

1-      براي ساختن اسم فاعل و اسم مفعول ثلاثي مجرد ، نياز به تمرين « وزن كلمات » داريم ، زيرا اسم فاعل ثلاثي مجرد ، بر وزن فاعل و اسم مفعول ثلاثي مجرد بر وزن مفعول مي آيد.

2-اسم فاعل ثلاثي مجرد از فعل « نَصَرَ » مي شود:  ناصِر

اسم فاعل ثلاثي مجرد از فعل « كَتَبَ » مي شود : كاتِب

3- اسم مفعول ثلاثي مجرد از فعل «  نَصَرَ  » مي شود : مَنْصُور

اسم مفعول ثلاثي مجرد از فعل « كَتَبَ » مي شود : مَكْتُوب

   4- مشتقات ( اسم هاي مشتق ) كه عبارتند از : اسم فاعل ، اسم مفعول ، اسم زمان ، اسم مكان ، صفت مشبهه ، اسم مبالغه ، اسم تفضيل ، همگي از خانواده ي فعل به شمار مي آيند؛ يعني ، اصل آنها از ريشه فعل است.

   5- بحث جامد و مشتق در اصطلاح علم صرف معمولاً مربوط به « اسم » است ؛ يعني ، فقط در اسم ها ، جامد و مشتق داريم و فعل و حرف جامد و مشتق ندارند.

   6- حرف زايد اسم فاعل ثلاثي مجرد ( الف ) و حروف زايد اسم مفعول ثلاثي مجرد ( م ــ و ) است.

7- ملاك جامد يا مشتق بودن كلمات اين است كه هر گاه كلمات ريشه ي فعلي داشته باشند « مشتق » و اگر ريشه ي فعلي نداشته باشند « جامد » محسوب مي شوند .

8- اسم فاعل ها و اسم مفعول ها ي زير را در فارسي نيز معمولاً به كار مي بريم :

اسم فاعل :  ناشِر ‌‌، ناصِر ، غالِب ، مُعَلِّم ، مُدَرِّس  و . . .

اسم مفعول :  مَنشور ، مَنْصور ، مَغلوب ، مُقَدَّس ، مُكَرَّم .

9- همه ي اسم ها جامدند ، مگر آن ها كه جزء مشتقات ( اسم فاعل ، اسم مفعول ، اسم زمان ، اسم مكان ، صفت مشبهه ، اسم مبالغه ، اسم تفضيل ) باشند.

 

مضارع مجزوم

نكته‌ي مهم1 : برخي از حروف جازمه ، فقط يك فعل مضارع را مجزوم مي‌كنند و برخي ديگر از حروف جازمه ، دو فعل مضارع را مجزوم مي‌كنند .

ادواتي ( حروفي ) كه فقط يك فعل مضارع را مجزوم مي‌كنند( تک مجزومی )که  عبارتند از:

لَمْ ( جَحْد )

لَمّا ( جَحْد )

لِ ( لا امر، امر بِللّامِ )

لاي نهي

نكته‌ي مهم2 : ‌ در فعل مضارع مجزوم ، علامت‌هاي جزم فعل عبارتند از :

1- اعراب اصلي سکون ( ــْـ ) : مانند : لَمْ تَعْلَمْ  : ياد نگرفتي   لا تَأكُلْ : نخور   لِيكْتُبْ : بايد كه بنويـسد . لَمّا تَنْظُرْ : هنوز نگاه نكرده اي .

2- اعراب فرعي ( حذف نون اعراب ) : مانند :‌ لاتَفْعَلا :   انجام ندهيد ، لَمْ تَذْهَبُوا : نرفتيد ،

      لَمّا تَأكُلُوا : هنوز نخورده ايد .  لَـــــــمْ      تَــعْــلَـمْ          لِـــ          يــكْــتُــبْ

                                           حرف جازمه     مضارع مجزوم            حرف جازمه          مضارع مجزوم

                                                       علامت جزم « سكون »                           علامت جزم « سكون »

      لا              تَـــفْــــعَــلا                   لَـــمْ      تَــذْهَــبُـــوا

حرف جازمه                مضارع مجزوم                          حرف جازمه     مضارع مجزوم

                      علامت جزم « حذف نون اعراب»                      علامت جزم «حذف نون اعراب»

نتيجه :  فعل مضارع در صيغه‌هايي كه با علامت « سكون ــْـ »  مجزوم مي‌شود ، داراي اعراب « اصلي ظاهري » و در صيغه‌هايي كه « حذف نون اعراب » علامت جزم است ، داراي اعراب « فرعي ظاهري » مي‌باشد .

نكته‌ي مهم3 : لام امر ( لِــ ) كه از حروف جازمه است بر سر شش صيغه‌ي فعل مضارع غايب و دو صيغه‌ي متكلم در مي‌آيد و آنها را مجزوم مي‌كند : مانند :  ‌لِيذْهَبْ : بايد كه برود  لِأَدْرُسْ  : بايد كه بنويسم  ،  لِيعْلَمُوا و .... بايد كه ياد بگيرند .

نكته‌ي مهم4 : ‌ گفتيم برخي از ادوات جزم ( حروف جزم ) دو فعل مضارع را مجزوم مي‌كنند ، به اين ادوات « ادوات شرط » مي‌گويند : كه داراي دو فعل مي باشد فعل اول را ، فعل شرط و فعل دوم را  ، جواب شرط مي‌نامند ، مانند :

        إِنْ                      تَـــنْـــصُروا     اللهَ        يــنْــصُرْ  كُــمْ .

از ادوات شرط                       فعل شرط و مجزوم                    جواب شرط و مجزوم

                                          به حذف نون اعراب                        با « سكون »

   مَنْ               يـــتَـــأَمَّــــلْ          قَبْلَ    الكلامِ       يــسْـــلَـــمْ    عَنْ الْخَطَأِ  .

از ادوات شرط       فعل شرط و مجزوم با «سكون»                             جواب شرط و مجزوم با سكون

     برخي از ادوات شرطي كه دو فعل مضارع را مجزوم مي‌كنند، عبارتند از :  مَنْ : هركس ،

مَا : هرچه ،  إِنْ : اگر

نكته‌ي مهم 5 : چون فعل ماضي مبني است ، هرگاه فعل شرط و پاسخ شرط « ماضي » باشند ، محلاً مجزوم ، مي‌باشند و معني جمله به صورت مضارع ترجمه مي شود .  مانند :

   مَــــــنْ     صَـــبَــــرَ     ظَـــفِــــرَ  .      إِنْ          صَــبَـــرْتَ       نَــجـَحْــتَ .

      از ادوات         فعل شرط           جواب شرط            از ادوات           فعل شرط              جواب شرط

        شرط          محلاً مجزوم         محلاً مجزوم             شرط            محلاً مجزوم             محلاً مجزوم

     هركس صبر بكند ،  پيروز مي گردد .       اگر صبر بكني موفق مي شوي .

نكته‌ي مهم 6 : ترجمه‌ي جمله ‌هاي شرطي به زبان فارسي ، فعل شرط به صورت « مضارع التزامي» و جواب شرط به صورت « مضارع اخباري » ترجمه مي‌شود : مانند :

 مَنْ حَـــفَرَ بئراً لِأخيهِ وَقَــــعَ فيها .   هر كس چاهي براي برادرش بكند ،‌ در آن مي‌افتد .

       فعل شرط                 جواب شرط                                                              مضارع التزامي      مضارع اخباري

 ما تُــنْفِــقُـوا مِنْ شيءٍ يــعْــلَــمْـهُ اللهُ  هر چه را كه انفاق بكنيد ، خداوند آن را مي‌داند .

       فعل شرط                         جواب شرط                                           مضارع التزامي                  مضارع اخباري

 

حروف مشبهه ولای نفی جنس

نكته‌ي مهم 2 : با آمدن حروف مشبهةٌ بالفعل بر سر جملات اسميه : اول  مبتدا به عنوان ، اسم حروف مشبهةٌ بالفعل، « منصوب ــَــًـ » مي‌گردد . دوم  خبر به عنوان ، خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ، « مرفوع ـُــٌـ » باقي مي‌ماند . مانند :

  اَلـلّــهُ          غفورٌ                   اِنَّ            اَلـــــــلّـــــــهَ         غَــــفــــورٌ          

مبتدا و مرفوع   خبر و مرفوع        حرف مشبهةٌ بالفعل       اسم « اِنَّ» و منصوب      خبر « اِنَّ » و مرفوع

نكته‌ي مهم 3 : اسم حروف مشبهةٌ بالفعل به دو صورت مي‌آيد :

1-  اسم ظاهر :  اِنَّ          الْـــعِـــلْـــمَ        مُــــفيــــدٌ .     

                                اسم « اِنَّ» و منصوب         خبر « اِنَّ » و مرفوع

2-  ضمير بارز :  اِنَّــــــــكَ                    مُـــســـْــلِـمٌ 

                         اسم حروف مشبهةٌ بالفعل       خبر « اِنَّ » و مرفوع

                                      و محلاً منصوب

نكته‌ي مهم 4 : خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ( مانند انواع خبر در مبتدا ) به سه صورت مي‌آيد:

1-  خبر مفرد ومرفوع       2-  خبر جمله و محلاًمرفوع           3-  خبر شبه جمله و محلاًمرفوع

نكته‌ي مهم 5 : يكي ديگر از « نواسخ » حرف لاي نفي جنس مي‌باشد كه اسم را منصوب ـَـ و خبر را مرفوع ـُـ مي كند  . مانند :       لا         إلـــــهَ             إلاّ      الـــلّــــهُ   ( موجودٌ )

                                       اسم لاي نفي جنس مبني بر فتح و محلا منصوب          خبر لای نفی جنس محذوف

لا حــــــــولَ    و    لاقُوَّةَ إلاّ بــــالــــلّـــه ِ.     لا جَـــنَّــــــةَ لِــمَــــنْ لايــــعْــــمـــــَلُ .

 

حروف مشبهه ولای نفی جنس

نكته‌ي مهم 2 : با آمدن حروف مشبهةٌ بالفعل بر سر جملات اسميه : اول  مبتدا به عنوان ، اسم حروف مشبهةٌ بالفعل، « منصوب ــَــًـ » مي‌گردد . دوم  خبر به عنوان ، خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ، « مرفوع ـُــٌـ » باقي مي‌ماند . مانند :

  اَلـلّــهُ          غفورٌ                   اِنَّ            اَلـــــــلّـــــــهَ         غَــــفــــورٌ          

مبتدا و مرفوع   خبر و مرفوع        حرف مشبهةٌ بالفعل       اسم « اِنَّ» و منصوب      خبر « اِنَّ » و مرفوع

نكته‌ي مهم 3 : اسم حروف مشبهةٌ بالفعل به دو صورت مي‌آيد :

1-  اسم ظاهر :  اِنَّ          الْـــعِـــلْـــمَ        مُــــفيــــدٌ .     

                                اسم « اِنَّ» و منصوب         خبر « اِنَّ » و مرفوع

2-  ضمير بارز :  اِنَّــــــــكَ                    مُـــســـْــلِـمٌ 

                         اسم حروف مشبهةٌ بالفعل       خبر « اِنَّ » و مرفوع

                                      و محلاً منصوب

نكته‌ي مهم 4 : خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ( مانند انواع خبر در مبتدا ) به سه صورت مي‌آيد:

1-  خبر مفرد ومرفوع       2-  خبر جمله و محلاًمرفوع           3-  خبر شبه جمله و محلاًمرفوع

نكته‌ي مهم 5 : يكي ديگر از « نواسخ » حرف لاي نفي جنس مي‌باشد كه اسم را منصوب ـَـ و خبر را مرفوع ـُـ مي كند  . مانند :       لا         إلـــــهَ             إلاّ      الـــلّــــهُ   ( موجودٌ )

                                       اسم لاي نفي جنس مبني بر فتح و محلا منصوب          خبر لای نفی جنس محذوف

لا حــــــــولَ    و    لاقُوَّةَ إلاّ بــــالــــلّـــه ِ.     لا جَـــنَّــــــةَ لِــمَــــنْ لايــــعْــــمـــــَلُ .

 

ثلاثی مجردومزید

توجه : هر گاه بخواهيم بدانيم كه فعلي ثلاثي مجرد است يا مزيد بي درنگ سراغ اولين صيغه ي ماضي مي رويم؛ حال اگر اين صيغه سه حرفي بود ، فعل ما « ثلاثي مجرد » است ؛ اگر بيشتر از سه حرف بود ، فعل ما « ثلاثي مزيد » است . ( با رباعي مجرد و مزيد بعدا آشنا خواهيم شد . )

نكته ي2 :  به آيات زير توجه كنيد :

1-      أمَرَ ربِّي بالْقِسْطِ .

2-      ألنَّجْمُ و الشَّجُر يَسْجُدان .

3-      إنّا فَتَحْنا لَكَ فَتحاً مُبينا .

فعل هاي  :  ( أمَرَ ، يَسْجُدان ،  فَتَحْنا ) كه اولين صيغه ماضي آنها از سه حرف اصلي ( أمَرَ ، سَجَدَ ،  فَتَحَ ) تشكيل شده است ؛ « ثلاثي مجرد » هستند.

تعريف ثلاثي مزيد : فعل هاي ثلاثي مزيد فعل هايي هستند كه اولين صيغه ي ماضي آنها ، از سه حرف بيشتر است ؛  مانند :  كاتَبَ ، أرسَلُوا ، جَاهدوا ....  كه اولين صيغه ي ماضي آنها  ( كاتَبَ ، أرْسَلَ ، جَاهَدَ ) است . 

توجه : در تعيين ثلاثي مجرد و مزيد بودن يك فعل ، ملاك اولين صيغه ي ماضي يعني ( مفرد مذكر غايب )  است.

نكته  3  :  فعل هاي ثلاثي مزيد و مصدر هاي آنها داراي وزن هاي مشخصي هستند .

در آيات زير دقت كنيد :

1-      أرْسَلْـنا رُسُلْنا بالبيِّناتِ   2-  فَبِأيِّ آلاءِ رَبَّكُما تُكَذِّبان  3-  والذّينَ هاجَرُوا وجاهَدُوا

فعل هاي  ( أرْسَلْنا ، تُكَذِّبانِ ، جاهَدُوا ) ؛ كه اولين صيغه ي ماضي آنها از سه حرف بيشتر است  أرْسَلَ ( رَسَلَ ) ،  كَذِّبَ ( كَذِبَ )  ،  جاهَدَ ( جَهِدَ )  « ثلاثي مزيد »  ناميده مي شوند. 

هرچه قالبي باشد ، ياد گرفتنش آسان تر است . تمامي افعال و مصدر هاي مزيد داراي قالب و قاعده هستند و ياد گرفتنشان آسان است. يعني باب هاي ثلاثي مزيد  قياسي است و ثلاثي مجرد سماعي است .  

ثلاثي  : سه حرفي                  مزيد   :   اضافه دار           ثلاثي مزيد  :  سه حرفي اضافه دار

نكته ي4: در اين درس با سه باب از باب هاي ثلاثي مزيد آشنا خواهيم شد . همان طور كه گفتيم ؛ ماضي ، مضارع و مصدر هاي ثلاثي مزيد همگي داراي قالب و وزن مشخصي هستند كه يادگيري آن ها را آسان تر مي كند.

چون زبان عربي و زبان قرآن ،  زبان  « حركت »  است و با تغيير حركات معاني عوض مي شود ؛ پس رعايت دقيق حركات يكي از اصول آموزش دقيق زبان قرآني است. 

نكته ي5: باب هاي ثلاثي مزيد:

(1) باب « إفعال »

1- ماضي اين باب بر وزن  « أفْـعَلَ  » است ، مثل :  أحْسَنَ  ، أرْسَلَ ، اَقْدَمَ

2- مضارع اين باب بر وزن « يُـفْعِلُ » است ،  مثل :  يُحْسِنُ  ، يُرْسِلُ ، يُقْدِمُ

3- مصدر اين باب بر وزن  « إفـعال » است ،  مثل : إحسان  ، إرْسال اِقدام                                     

نكته ي 6: مصادر افعال « ثلاثي مجرد » و ماضي و مضارع آنها ، قالب مشخصي ندارد! پس بايد فقط با تكرار و تمرين و ديدن و شنيدن آنها را بايد ياد گرفت يعني سماعي مي باشد : مانند :                       

توجه :  همه ي فعل ها  ، چه مجرد چه مزيد ، داراي « مصدر » هستند و مصدر پايه و اساس فعل است.

(2 ) باب « تـفعيل »                   

نكته ي7:

1- ماضي اين باب بر وزن    « فَعَّلَ » است ،    مثل :  عَلَّمَ ،   كَذَّبَ ، قَدَّمَ

2 - مضارع اين باب بر وزن « يُفَعِّلُ » است ،  مثل :  يُعَلِّمُ ،  يُكَذِّبُ ، يُـقَدِّمُ

3- مصدر اين باب بر وزن    « تَفْعيل » است ، مثل : تَعْليم ، تَكْذِيب ، تَقديم

 سوال1 : چرا فعل «  عَلَّمَ » ثلاثي مزيد است؟

      چون اولين صيغه ي ماضي آن «  عَلَّمَ » بيشتر از سه حرف دارد؛ يعني ، چهار حرفي است ، زيرا حرف لام تشديد دارد.

سوال2 :  صيغه هاي اول ماضي در دو باب « افعال » و « تفعيل » چند حرف زايد دارند؟

      يك حرف زايد دارند ، مانند : أحْسَنَ ( ماضي باب افعال )  عَلَّمَ ( ماضي باب تفعيل ) هر كدام يك حرف زايد دارند ؛ « أ » در أحْسَنَ  و  « لـِ  » در عَلَّمَ حروف زايدند.

( 3 ) باب « مُفاعَلَة » 

نكته ي 8:

1- ماضي اين باب بر وزن   « فاعَلَ» است ، مثل: كاتَبَ ، قاتَلَ ، خالَفَ

2- مضارع اين باب بر وزن « يُفاعِلُ » است ، مثل: يُكاتِبُ ، يُقاتِلُ ، يُخالِفُ

3- مصدر اين باب بر وزن « مُفاعَلَة » است ، مثل: مُكاتَبَة ، مُقاتَلَة ، مُخالَفَة

توجه  :  فعل هاي باب « مفاعله » براي تحقق يافتن ، به بيش از يك طرف نياز دارند ،  مثلاً  مكاتبه ( به هم ديگر نامه نوشتن ) مقاتَلَة ( هم ديگر را كشتن ) 

سوال3 :  صيغه ي اول فعل ماضي در باب « مُفاعَلَة » چند حرف زايد دارد؟

         يك حرف زايد دارد ، مانند : ( كاتَبَ ، قاتَلَ )، كه حرف زايد اين دو فعل  « ا »  مي باشد.

سوال4 :   آيا تعداد حروف زايد باب هاي : ( إفعال ، تفعيل ، مُفاعَلَة ) با هم ديگر فرقي دارند؟

      خير ،  فرقي ندارند ، هر سه باب در اولين صيغه ي فعل ماضي فقط يك حرف زايد دارند.

سوال5 :   چرا افعال « صادَقَ » و « كاتَبَ »  ثلاثي مزيدند؟

    چون اولين صيغه ي ماضي اين دو فعل ، از سه حرف بيشترند و هركدام يك حرف زايد « ا » دارند.

نكته ي9:  در درس اول ياد آور شديم كه براي ساختن فعل امر حرف مضارع « تـ » حذف مي شود و به جاي آن يك همزه « ا » با حركت كسره (‌ ــِـ ) يا ضمه ( ‌‌ــُـ ) آورده مي شود

            حذف «تـ »         آوردن همزه             حركت دادن به همزه            جزم آخر فعل 

مانند  :   تَذْهَبُ       ذْهَبُ            اذْهَبُ                   اِذْهَبُ                      اِذْهَبْ = برو 

توجه :  اگر عين الفعل مضارع فتحه يا كسره باشد . حركت همزه در فعل امر« كسره » است ،

اگر عين الفعل مضارع ضمه باشد . حركت همزه در فعل امر « ضمه » است،

توجه  : همزه فعل امر در باب إفعال هميشه « مفتوح » ( ــَــ ) است.

    تُرْسِلُ    فعل امرش مي شود   اَ رْسِلْ      ،   تُـكْرِمُ       فعل امرش مي شود    اَ كْـرِِِمْ

سوال6 : براي ساختن فعل امر چه نيازي به همزه داريم؟

     چون در ساختن فعل امر « تـ  » از آغاز مضارع مي افتد و حرف بعد از آن ساكن است و در عربي هم مانند فارسي حرف ابتداي كلمه نمي تواند ساكن باشد ، (ابتدا به ساكن قابل خواندن نيست ) براي رفع اين مشكل همزه اي در آغاز فعل امر مي آوريم و سپس متناسب با حركت عين الفعل مضارع به آن حركت مي دهيم.

سوال7 : آيا هميشه در ساخت فعل امر نياز به همزه داريم؟

     خير، هر گاه پس از حذف حرف مضارع « تـ » مواجه با حركت ساكن نشديم ، ديگر نيازي به آوردن همزه نداريم ؛ مانند :     

فعل امرش مي شود

  تُجاهِدُ   فعل امرش مي شود     جاهِدْ       ،      تُعَلِّمُ    فعل امرش مي شود     عَـلِّمْ

توجه :  به ياد داشته باشيم كه آخر فعل هم مجزوم مي شود .

سوال8 :  فرق ميان « اَكْرَمَ »  و « اَكْرِمْ » از لحاظ معني چيست؟

  «  اَكْرَمَ »  فعل ماضي باب افعال است به معني « گرامي داشت » و«  اَكْرِمْ »  فعل امر باب افعال است ( همزه اش مفتوح است ) به معني « گرامي بدار ».

جد ول صرف باب هاي مزيد

ماضي	مضارع	مصدر( نام باب )	امر	حروف اصلي	حروف زايد
اَفْـعَلَ	يُـفْعِلُ	إفـعال	اَفْـعِـلْ	ف ، ع ، ل	أ( همزه )
أحْسَنَ	يُحْسِنُ	إحسان	أحْسِنْ	ح ، س ، ن	أ( همزه )
فَـعَّـلَ	يُـفَـعِّـلُ	تـَفْعيل	فَـعِّـلْ	ف ، ع ، ل	تكرار عين
عَـلَّمَ	يُـعَلِّمُ	تـعْليم	عَـلِّمْ	ع ، ل ، م	تكرار لام
فاعَلَ	يُـفاعِلُ	مُفاعَلَة	فاعِلْ	ف ، ع ، ل	الف
كاتَـبَ	يُـكاتِبُ	مُـكاتَبَة	كاتِبْ	ك ، ت ، ب	الف

 نكته ي مهم : در باب تفعيل ، فعل هاي ماضي و مضارع و امر در عين الفعل تشديد دارند و ضمناً همزه ي فعل امر در باب افعال قطع و « مفتوح » است.